نقد واوبلاگ

بهترین رمان متفاوت سال 1389

حسین فدوی — Wed, 22 Feb 2012 22:54:37 GMT

"مهبوط" بهترین رمان متفاوت سال 1389

هشتمین دوره ی جایزه ادبی واو، بهترین رمان متفاوت، بهترین ناشر رمان متفاوت و رمان متفاوت شایسته ی تقدیر سال 1389 را معرفی کرد.

این جایزه، همچون سال گذشته، تندیس، لوح و جایزه نقدی بهترین های خود را در جمع خصوصی نویسنده و ناشر برگزیده و تعدادی از داوران مرحله اول جایزه، در دفتر بهترین ناشر رمان متفاوت اهدا کرد.

"مهبوط" نوشته ی "مرتضی فخری" برای توجه به زبان، تکنیک و تنوع در خور توجه روایت و بازی های آن و پرداختن به عنصر قصه به عنوان بهترین رمان متفاوت سال معرفی شد و تندیس و لوح بهترین رمان متفاوت سال به این نویسنده تعلق گرفت. همچنین مبلغ هفت ملیون ریال نیز به این نویسنده اهدا شد.

این جایزه، همچنین نشر افراز را برای چاپ رمان "مهبوط" بهترین ناشر رمان متفاوت سال 1389 معرفی کرد. "وحید پاک طینت" نیز برای رمان "خنده شغال" و به دلیل انتخاب موضوعی نو، خلق موقعیتی متفاوت و جهانی قابل تعمق و تامل شایسته تقدیر شناخته شد که سهم این نویسنده نیز در کنار لوح تقدیر، اهدای رمانهای سال 1389 به ارزش دو میلیون ریال بود.

لازم به ذکر است داوری مرحله دوم این جایزه را ناهید توسلی، بلقیس سلیمانی، فیروز زنوزی جلالی، حسین فدوی و فائزه شاکری به عهده داشتند.

همچنین اسپانسرهای جایزه نقدی تقدیمی به نویسنده بهترین رمان متفاوت، نشر ققنوس، انتشارات کتاب نیستان و ناشر همیشه همراه این جایزه ادبی بوده اند.

شایان ذکر است رمان "مهبوط" و "خنده ی شغال" از میان 6 نامزد این جایزه که به جز این دو کتاب شامل آتش به اختیار نوشته ی محمدرضا بایرامی، پنجره زودتر می میرد نوشته ی پوریا عالمی، باید بروم نوشته ی محمدهاشم اکبریانی و قانون قبیله ی پدری نوشته ی محمد هنرمند بودند برگزیده شدند.

خلوت مدیر نوشته علی اکبر والایی

حسین فدوی — Thu, 08 Dec 2011 17:15:24 GMT

داوری "واو" اگر هزار و یک عیب و دردسر داشته باشد برایم یک حسن بزرگ دارد و آن هم خواندن و بررسی آثاری است که به طور معمول کمتر میل به دست گرفتن اش ایجاد می شود (حالا به هر دلیل!) . . .، رمان "خلوت مدیر "هم از این دست آثار است. اثری که آدم از خواندنش پشیمان نمی شود و بر خلاف تصوری که از این دست آثار وجود دارد کار قابل قبول و دفاعی است (هرچند متفاوت نباشد و نشود به چشم اثری متفاوت به آن نگریست). نویسنده اش نیز "علی اکبر والایی" است، کسی که ...

نویسنده اش نیز "علی اکبر والایی" است، کسی که در پشت جلد کتاب اینگونه معرفی شده؛

نیمه اول دهه شصت را در آموزش و پرورش به عنوان مربی هنری و به قصه گویی پرداخته و داستان نویسی را به طور جدی از سال 64 پی گرفته و از سال 65 همکاری اش را با برنامه "قصه ظهر جمعه" رادیو آغاز کرده و هم زمان هم با نوشتن قصه بیش از سیصد نمایشنامه برای برنامه های مختلف رادیو نوشته و سال 72 هم مدیریت داخلی مجله سوره نوجوان را داشته و کارشناس و عضو شورای داوری داستان های انقلاب کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان هم بوده و جوایز متعدی نیز بین سال های 72 تا 80 از کانون و سوره ربوده! و اولین اثر خود را که یک داستان بلند است هم سال 68 به دست چاپ رسانده و خلاصه از او آثار زیادی هم در حوزه کودک و نوجوان به چاپ رسیده ... .

"خلوت مدیر" از رمان های سال 89 به حساب می آید که توسط نشر "نیستان" به چاپ رسیده و نامزد "بهترین رمان انقلاب" هم بوده . . .

ادامه دارد....

گلین نوشته فریبا خادمی

حسین فدوی — Sun, 27 Nov 2011 22:40:53 GMT

"گلین" که نام کتابی باشد ،پیداست که با یک زندگی و یک شخصیت روبرو خواهیم بود. داستان، داستان شخصیت می شود. داستان هم که داستان شخصیت باشد حتما می خواهد از سرنوشت خاص و ویژه شخصی صحبت شود... و این می شود که پیش از خواندن کتاب هم بدانیم چه خواهیم خواند و با چه ماجراهایی روبرو خواهیم شد...

"گلین" که ناشرش افراز است و سال چاپش ١٣٨٩...

"گلین" که ناشرش افراز است و سال چاپش ١٣٨٩ ،رمان (البته لفظ رمان چندان درست نمی باشد برایش هرچند بروی جلدش آمده باشد) - فیلمنامه‌ای است که داستان رنج و تنهایی زنی ترکمن را روایت می‌کند که به گونه‌ای فروخته می‌شود آن هم برای نشان دادن جامعه سنت زده، خرافه و فقیر از لحاظ فرهنگی... زندگی ناملایمات فراوان دارد برای آن زن. او لال است و دور از خانواده و خویشاوندان و ایل خود. به جای خواهرش به همسری مردی در می آید که او را نمی‌خواهد (یعنی مرد او را نمی‌خواهد)، اما او تلاشش را برای بدست آوردن دل همسر اتفاقی! خود می‌کند، ولی زمانی خود را موفق می‌یابد که مرد با زنی دیگر دوباره روی زشت زندگی را به او نشان می‌دهد و یادش می اندازد که نه برای خوشبختی که برای تحمل حقارت و بدبختی است که آمده است به دنیا، سرنوشت محتومش سیاه بختی است ... او تحقیر دوباره را تاب نمی‌آورد و می گریزد و به سرزمین و ایل خود پناه می‌برد، آن هم با کودکی در شکم..اما آدم که زن و باشد و سیاه بخت! اینجا و آنجا ندارد! هرجا باشد بختش یکی است ... مخصوصا نویسنده سرنوشتش هم زن باشد! بگذریم...مردم ایل‌اش(جز یک خویشاوند به نام آراز) روی خوش به او نشان نمی‌دهند و او را به واسطه عقاید و باورها و سنت‌های متحجرشان می‌رنجانند و می‌رانند ، آن هم از سرزمین و زادگاه مادریش.

"گلین" یازده بخش یا فصل دارد که دو روایت را به صورت خطی و موازی روایت می‌کند. البته روایت اول بهانه است برای روایت دوم یا اصلی داستان یعنی "گلین". بخش و فصل‌هایی که شمارگان فرد دارد، روایت زنی است (فیلمبردار، عکاس، فیلمنامه نویس شاید ! ....) که فیلمنامه‌ای را می خواند، همین فیلمنامه‌ی گلین که به صورت روایتی جدا در فصلهای زوج آورده شده است .پس شیوه‌ای که نویسنده برای روایت داستانش انتخاب نموده به این صورت است که زنی را روایت می کند( سوم شخص) که در حال خواندن فیلمنامه‌ای است، یعنی هرجا که او دست نوشته‌ها را می‌گشاید و می‌خواند فصلی آغاز می‌شود که فیلمنامه‌ای است که داستان "گلین" را روایت می‌نماید.

اما در مورد این دست نوشته چیزی که در کتاب آمده آن است که نویسنده‌اش پنهان است و زن فیلمبردار هرچه تلاش نموده نتوانسته آن را بیابد. در پایان داستان هم در می یابیم نویسنده‌ای که گویی ناپیدا بوده وهم گونه می‌شود. گویی نویسنده قصد داشته اشارتی و دلالتی به "من" یا درون زن داشته باشد. البته(این حدس من است و می‌تواند درست نباشد و حدس من نیز بر اساس اندک داده‌های متن است.)

"کمربندش را که بست صدای آمئن پیامی نگاهش را به سمت صفحه موبایلش کشید. کلماتی بود از شماره‌ای آشنا، شماره‌ای که بوی عشقی خاک گرفته می‌داد. نوشته بود: "آخرش را عوض کن." ص ٨٧

یعنی بعد از آخرین بخش فیلمنامه این پیامک را زن دریافت می‌کند. و این آدرسی است برای خواننده که نویسنده فیلمنامه حضوری همراه گونه دارد با زن. البته این با آن قسمت که زن به دنبال نویسنده فیلمنامه می‌گردد در تناقض است. بعبارتی ابتدا نویسنده فیلمنامه را بعنوان متنی که بدست زن رسیده نشان می‌دهد و صورتی واقعی و عینی به آن می‌بخشد و در پایان این قضیه را در خدمت مضمونش در می‌آورد و صورتی فرا‌واقعی و وهم گونه به آن می‌بخشد(امیدوارم من بد فهمیده باشم و اینطور نباشد که می‌گویم)

گفتم مضمون و این نکته را در این مورد بیاورم که قرار است این دو روایت گذشته از این که در کنار هم قرار بگیرند به لحاظ موضوعی و مضمونی همدیگر را بپوشانند و کامل نمایند. یعنی از ماجرای گلین به موقعیت زن برسیم و احساس همانندی نماییم چراکه باز به نظر می‌آید(اینکه با قطعیت نمی‌توانم سخن بگویم اشکال از بنده نیست بلکه خسست و خساست نویسنده است که آدم را اینگونه دست به اعصا می‌نماید. آنقدر کم گویی و نگویی داریم در مورد زن (همان روایت اول) که ناچاریم پندار خودمان را بچپانیم به داستان و چیزی در آوریم از آن ) موقعیت هر دو زن داستان چه گلین و چه آن زن فیلمبردار هر دو قرار است یکی باشد فرجامی یگانه بیابد یا داشته باشد. جز آن پایان داستان در بخش اول کتاب هم اشارتی کوتاه به این موضوع می‌شود.

"چندمین بار بود که این دستنوشته را می خواند یادش نمی‌آمد فقط می‌دانست هربار که آن را خوانده و به انتها رسانده بود، گامی به جایی که امروز ایستاده نزدیک‌تر شده بود. ص ٧"

یعنی زن داستان اول ما هم وضعیتی چندان خوشایند ندارد او "این دو سه سال آخر برای گذراندن زندگی‌ش به مجالس عروسی می‌رفته و فیلم می‌گرفته و در خانه‌ش که دفتر کارش بوده مونتاژ می کرده .ص٣٣".

همانطور که گفتم این اثر در روایت اولش فقر اطلاعات برخوردار دارد. داستان زن با توجه به اندک مطالبی که آورده می‌شود و اندک اطلاعاتی که می‌دهد تنها عامل و بهانه روایت اصلی یعنی فیلمنامه می‌شود هر چند به نظر نمی آید فریبا خادمی بیش از این هم خواسته باشد که خواننده خود را وارد زندگی شکببا، زن قصه اول نماید. یعنی او در حد توصیف و توضیح اینکه تنها برادرش خارج از کشور است و زن قصد دیدن او را دارد و فعلا از طریق فیلمبرداری مجالس(شاید آینده فیلمسازان ایرانی باشد!! با این سبک و سیاقی که سینمای ایران دارد پیش می رود!! تعجبی نخواهد داشت روزی مثلا مهرجویی یا کیمیایی را مشغول فیلمبرداری مجالس ببینیم!) امرار معاش می کند چرا که تمام تمرکز و توجه داستان روی ماجرای گلین یا همان دختر لالی که "زینبی است بلاکش برای خودش" صورت گرفته است.

البته جا دارد دو مسئله در مورد این شیوه روایت گفته شود. یکی اینکه این فرم و یا اینگونه از روایت ، که متن دومی که داستان یا دست نوشته‌ای است که توسط شخصیت اصلی داستان خوانده یا نوشته می شود می شود و خواننده همراه شخصیت داستان آن متن را می خواند ،قبلا نمونه ش بوده ( یا کم هم نبوده). این را همینطور گفتم والا این مسئله عیب محسوب نمی‌شود. قبلا بوده که بوده، مگر قرار است در ادبیات همه چی برای اولین بار اتفاق بیفتد، بگذریم....

مسئله بعدی مسئله توجه و اشراف نویسنده به ایرادات و اشکلاتی است که این نوع روایت با خود دارد یا شاید بهتر است بگوییم ظرفیت هایی که این شکل روایی بهمراه دارد و آن اشراف نویسنده به اشکالات احتمالی داستان است. غالبا در این داستان ها با واسطه بودن متن ها(یعنی متنی درون متن اصلی) توجیه‌ای می‌شود برای اشکالات داستان. به همین خاطر نویسندگان با آوردن احتمالات و اشکالات متنی خود پیش دستی کرده و به خواننده شان گوشزد می‌نمایند که آگاهی از کار داشته و آنچه شما نقص یا ضعف می دانید نویسنده بر آن اشراف داشته است و آن را تعمدی آورده ( رجوع شود به صفحه ۴۴ و ۴۵ رمان شب ممکن نوشته محمدحسن شهسواری، یکی از بهترین رمان های سال ٨٨) نگاه کنید به صفحه ٧٣ این کتاب؛

"ناهید می گفت من که فکر می کنم یه دختر جوون این رو نوشته، یه کتاب ( چگونه فیلم نامه بنویسیم) خریده و یه قصه رو سرهم بندی کرده و فرستاده دم در خونه ات، آخر این فیلمنامه است؟ بعد هم کلی حرف زده بود که تاریخ مصرف این احساسات نخ نمایی جشنواره ای دیگه تموم شده... ".

البته جالب آن که نویسنده این متن را با کمی قبل ترش به عنوان معرفی کتاب ش در پشت جلد آورده و با این تکرار نشان که چه عرض کنم تاکید نموده تعمد داشته و تکراری و نخ نما بودن این سوژه ها که به قول بعضی یا خودش جشنواره‌ای است باعث نمی شود ( نشده است) که او به روایت رنج تاریخی زنان جامعه ایرانی ننشیند. چرا که حتما به ظن نویسنده (دارم ذهن خوانی می کنم و پا فراتر از متن می گذارم) این موضوعات با وجود تکراری شدن و بودنشان همچنان جاری و ساری‌اند و آنقدر در زندگی‌مان وجود دارند و وجود خواهند داشت که نمی‌توان بواسطه تکراری بودنشان نادیده شان گرفت و از کنارشان گذشت. دردهایی که هنوز هم با وجود روایت‌ها و صورت‌های مختلفی از آنها، همچنان درد غالب خیلی از زنان جامعه و کشورمان است و دل هر هنرمند و نویسنده ای را به درد می‌آورد و ذهن ش را مشغول و معطوف به خود می‌نمایند. بگذریم.

گلین که در جلدش" رمان- فیلمنامه" معرفی شده است اثری است حسی که می‌تواند بر روی خواننده‌ها‌ی متفاوت تاثیر یکسان حسی بگذارد و آنان را در رنجهایی که به روایت نشسته به صورت ها و اندازه‌های مختلف شریک و همراه سازد.

گلین حجم چندانی ندارد و می‌توان با یک نشست هم آن را خواند و از آن لذت برد. پس اگر به دنبال شاهکارهای ادبی نمی‌گردید و به موضوعات ایرانی و دغدغه های نویسنده زن ایرانی علاقمندید آن را حتما بخوانید.

و اما آخرین مطلب آن که "فریبا خادمی " حواسش باشد که حواسمان بوده که او قصه شکیبا را قربانی قصه گلین نموده و این به کارش لطمه زده است...

راستی یادم رفت بگویم که می گویند "فریبا خادمی" بازیگر سینما،تئاتر است و پیش از این کتاب، رمان "سنجاقک های رستم آباد" را در کارنامه ادبی اش داشته و مجموعه داستان " هذیان عقربه ها" را بعد از گلین روانه بازار کتاب نموده و رمان "هزارتوی تقدیر" ش نیز هر وقت مجوز بگیرد (که قبلا نگرفته، یعنی نداده اند که بگیره) چاپ خواهد شد...

حوریه نوشته مرتضی فخری

حسین فدوی — Tue, 22 Nov 2011 19:56:28 GMT

دیکتاتوری زبان و امپراطوری ایدئولوژی

اهل باغشن نیشابور است و "گوشت و پوستش از آنجا". تمام آثارش هم حال و هوای آنجا را دارند. او دغدغه‌های دینی دارد و آثارش نیز در این حوزه نوشته شده‌اند می‌شوند. "رمان دینی". خودش هم همین را می گوید اما با این توضیح که رمان هایش رمان دینی هستند اما نه "رمان دینی در خدمت!" یا "رمان دینی دستوری! ".

"لیلای پاییز، زمانی برای آشفتن، دشت سوخته، بغض سرخ، شمارش معکوس، حوریه (١٣٨٨)و دو رمان ١٣٨۹ او یعنی "مهبوط " و "گیلو" که هر دو را مانند حوریه نشر افراز چاپ نموده...

دیکتاتوری زبان و امپراطوری ایدئولوژی

مرتضی فخری را با "بغض سرخ" در داوری های "واو" شناختم، دوره پنجم، و با " شماره معکوس"،(باز در داوری های "واو"، دور ششم) به اطمینان رسیدم که "نویسنده ای است برای خودش". خیلی بزرگ تر از آنهایی که بزرگشان کرده اند و بزرگشان می کنند...

اهل خراسان است، از دیار "محمود بزرگ دولت آبادی"، پر قصه و پرغصه. خودش می گوید پیش ترها (پیش از معرفی و تقدیرش در واو) "آسانتر منتشر می کرد کتابهایش" را! اما "حالا باید همراه آثارش انتظار مجوز بکشد در ارشاد!"

"پیش از هر چیز در همین آغاز بگویم. آن چه می آورم تنها یادداشتی است کوتاه بر این کار یا شاید همه کارها!."

اینکه چرا به جای نقدی که قصدش را داشتم، یادداشت شد کارم علتش آن است که در این رمان، "مرتضی فخری" همان زبان، تکنیک و شیوه روایت را برای برگزیده که "شمارش معکوس" را نوشته، همان که قبلا نقدش را نوشته‌ام، تنها قصه و موضوع اثر فرق می‌کند از کار و کارهای قبلی که در این مورد هم چیزکی خواهم گفت و نوشت.

به نظر می آید "فخری" با همه توانایی‌اش، با همه قدرت و تکنیک و زبان تصویری‌اش، دارد تکرار می شود (هر چند تکرارش هم ارزش خواندن دارد). یعنی اگر کارهای پیشین آن را نخوانده باشید و این کتاب اولین کاری است که از او دست گرفته یا می گیرید متوجه می‌شوید، فخری نویسنده‌ای است توانمند، با تکنیک و زبانی قابل بحث . از آنها که می‌شود گفت؛ "طرف" مادرزاد نویسنده است. اما یک نکته وجود دارد و آن نکته آن است که؛ "حواسش باشد که به تکرار نیفتد"....

اما منظورم از تکرار؛

تکنیکی که فخری در روایتش به کار می بندد روایتی است معطوف به ذهن با رفت و برگشت‌های زمانی، با شیوه‌ای به نام تداعی، یعنی بوسیله تداعی، خاطرات و گذشته شخصیت هایش را تعریف می‌کند و احساسات و ذهنیات آنها را برملا می سازد و ماجرای داستانش را پیش می‌برد که در کنار این شیوه روایت و این تکنیک، او اقدام به تعریف یکی دو داستان دیگر می‌نماید که با داستان اصلی از وحدت موضوعی برخوردارند (یعنی دلالت و اشارت بر موضوع دارند) و از شکلی غالبا تمثیلی ساخته می‌شوند. کنایه، تشبیه و استعاره همه و همه از اجزا و عناصر غالب و برجسته زبان شاعرانه او به حساب می آیند.

اما یک چیز دیگر است که همه این تکرارها را تکراری‌تر می‌نماید و آن هم نگاه ایدئولوژیک و دینی او است . این روشن است که هیچ اثری بدون ایدئولوژی نیست چون هیچ آدمی بدون ایدئولوژی پیدا نمی‌شو،د دینی بودن و غیر دینی بودن هم که امتیاز یا ایرادی برای اثر به حساب نمی‌آید پس منظور از ایدئولوژیک بودن آن است که ایدئواوژی نویسنده سوار و غالب بر متن است، به گونه‌ای که نویسنده از ادبیات به عنوان یک ابزار تبلیغی و و تعلیمی یا بهتر است بگوییم هدایتی استفاده نماید...آدمهای او خوب و بد هستند، سیاه و سفیدند، سفیدها با افکار و عقاید نویسنده همراه‌اند سیاه‌ها آن‌ طور نیستند (خیلی می شود در این مورد حرف زد و نشانه و مصداق ارائه داد)، مثلا یکی از دغدغه موجود در این آثار (منظور کارهای مرتضی فخری است) نشان دادن افراد دیندار بی‌دین است! افرادی که تظار به دینداری دارند برای داشتن قدرت و کسب مال ...دیندارانی که شیفته و فریفته دنیا شده‌اند، آلوده "زر و زور و تزویر" اند (همان سه واژه مهم مرحوم شریعتی!). او نقشی انقلابی و اصلاحی برای خود قائل است. آثارش جهانی اینگونه دارند. آدمهایی که در پس و پشت دینداری دنبال مال و مقام اند، از جهل و اعتقاد مردم سو استفاده می کنند برای دنیای خویش (نگاه کنید به بغض سرخ) چشم به مال دیگران دارند و می خواهند آن را به تملک خویش در آورند(نگاه کنید به شمارش معکوس). مردمانی که تنها نقابی از دینداری دارند و مردم چهره واقعی شان را نمی‌بیند یا نمی خواهند ببینند (نگاه کنید به همین حوریه).

در آثار مرتضی فخری مدام ما با یک انقلاب در شخصیتها روبرو هستیم چه انقلاب درونی و چه انقلاب بیرونی. شخصیت های اصلی دچار کشمکش‌های شدید درونی‌اند. باورهایش مدام در حال آزمایش شدن است. غالبا شخصیت محوری داستان قصد حراست و حفظ چیزی را دارد که آنها صورت تمثیلی و استعاری به خود می گیرند. در بغض سرخ قلعه و فرش، در شمارش معکوس آسیاب و کتاب و در حوریه خویشتن خویش... (رد پای مرحوم شریعتی در قلم و آثارش به شدت مشهود است). در نتیجه همه چیز و همه کس در آثارش به گونه‌ای به دین مربوط می شوند، البته وجه تبلیغی و اعتراضی آن(مثل همین رمان حوریه یا رمان شمارش معکوس یا ...) و همین امر می تواند مخاطبینش را محدود و خاص نماید...

"فخری" و قلمش را دوست دارم و به توانش ایمان. زبان زیبای شاعرانه، تصویری، تشبیهی و توصیفی‌ا‌ش احترام می گذارم اما این زبان باید در کارهای جدید تغییر کند. اغراق نیست اگر بگویم که نویسنده‌ی فوق العاده‌ای است. اما باید حواسش باشد که. نباید به تکرار برسد در آثارش. نباید اینطور باشد که آدم گمان کند همه کارها یک شکل اند و یک مضمون و مفهوم دارند. بد نیست گاهی از آن زبان شاعرانه و حسی فاصله بگیرد، جغرافیای داستانش را تغییر دهد ... او خوب می نویسد و همینطور زیاد. دستش به کم نمی آید! این روزها هم که دارد با نشر افراز که یکی از ناشران خوب و شناخته شده ادبیات داستانی است کار می‌کند پس بد نیست کمی به موضوعات شهری و انسانهای "الینه" شده ماشینی آن بپردازد (این واژه هم آدم را یاد مرحوم شریعتی می اندازد، همان"انسان بی خودش" که می‌تواند برای فخری جالب باشد!)

او در همین حوریه نشان داده که چقدر زیبا و حرفه‌ای می‌تواند مرز میان واقعیت و خیال را بهم بریزد و جهانی وهم گونه بیافریند(ماجرای کشته و دفن شدن گربه...) او می‌تواند و خوب هم می‌تواند...نویسنده عجیبی است این فخری. نوشتن را خوب میداند، مخاطب را خوب می‌تواند با خودش همراه کند. کشش و تعلیق را خوب می شناسد و خوب می سازد (تمام اینها را نه تنها در حوریه بلکه در شمارش معکوس، بغض سرخ... هم می توان یافت) داستان گویی و داستان سرایی را می‌داند اما بد نیست کمی دست از سر این حاجی ها بردارد و "جمال" ها را با کشمکش های درونی و بیرونی شان به حال خود رها سازد یا آنها که نقش خان‌ها ... را بازی می کنند... کمتر عشق ها را زمینی و آسمانی نشان دهد دغدغه شیخ صنعان ها را بسپارد به سفارشی سازها و نویس ها، آدم خوبها و بدها را بگذارد کنار آدمهای واقعی و چندلایه را بنویسد و بسازد، آدمهایی که خوب و بد بودنشان به دین ارتباطی ندارند. دست بردارد آدمهایی را خودشان را به دین تحمیل کرده اند و به مرحوم شریعتی "پول دین می‌گیرند و برای دنیا" کار می کنند! .....باز هم می گویم و بی تعارف هم می گویم او نویسنده فوق العاده ای است اما دلمشغولی هایش تکراری شده اند و برای مخاطب کتابخوان امروز ایران که خودش همه اینها را می داند چیزی ندارند، آن مخاطبی هم که مخاطب واقعی این داستانها هستند "خوشبختانه"!! کتاب نمی خواند و سرش به تلویزیون! گرم است و ...(هیس!)

و اما اندکی در مورد حوریه؛

حوریه رمانی است که روی محور کشمکش‌های انسانی می‌گردد. اگر نگوییم که شیخ صنعان را به یاد می‌آورد حتی اگر تفاوتهای ماهوی با او داشته باشد می‌توانیم با قاطعیت بگوییم از عشق نمادینی سخن می گوید که در مناسک حج متبلور شده است و ساخته می شود و .... اما نه آن حج و نه مکه که در جغرافیایی دیگر (گنداب! چه نام نمادینی) انسانی که در این "گنداب" می‌بایست خود را تطهیر سازد برای وصال "هفت" شهر را (شما بخوانید هفت شوط) طی نماید. اثری عرفانی انسانی که رویکردی اجتماعی و انسانی دارد ...

"آقا جمال" عاشق "ساز" دیروز و پیر و مراد امروز...با مریدان و رهروان فراوان، حواریونی که دین و پیروی از شیخ، تنها بهانه‌ی است برایشان برای رسیدن به طلا! (تاویل این کتاب آدم را می ترساند پس بی خیالش شویم!) این نماد دنیایی و دنیوی که انسان را نه تنها به افلاک نمی رساند که به قعر خاکش می کشاند ."حوریه" مظهر هوس و شهوت!...

اینکه آقا جمال به دنبال پیرمرد گندابی (کریم گندابی) رهسپار "گنداب" می شود برای اینکه عازمش نماید به حج، که در آنجا، در آن گنداب! حوریه را می‌یابد، همان عشق آغازین را که وصالش نیافته و شهدش! نچشیده! (ببخشید این کتاب واژگانی از این دست را بر می تابد!) اما آسیب‌اش رسانده و اسباب رنجش فراهم ساخته... (بگذریم خودتان بخوانید!)

در مورد شیوه روایت و ساختار اثر هم ،همان است که در آغاز نوشتم و گفتم، چیز اضافه تری نمی شود گفت چز یک اشکال که چرا پیرمرد گندابی که آغاز و بهانه این سفر است و راوی آن همه روی آن مکث و تاکید دارد به ناگهان جایش را حوریه عوض می کند و حوریه و جمال خود محور می شوند. یعنی داستان صورت و موضوعی دیگر می یابد و پیرمرد به گونه ای ناپدید می گردد و تمام قصه می شود "حوریه" و "جمال"!

داستان از سفر بیرونی آغاز می شود و به سفر درونی جمال می رسد... مسئله آخر و پایانی که می‌توان در کنار همه محاسن و زیبایی‌های اثر آن را دید و به آن اشاره نمود "دیکتاتوری" زبان در این رمان است به گونه‌ای که خیلی از عناصر مانند قصه را تحت تاثیر و تحذیف! ( از آن واژه ها است ها!)قرار می‌دهد و اسباب اطناب و کسالت می‌شود. زبان زیبا و شاعرانه‌ای که توصیف بسیار دارد و ایستایی بسیار تر...از اینها که بگذریم باید رفت و دو رمان دیگر "مرتضی فخری "را که "مهبوط" (عجب نام متفاوتی!) و "گیلو" است و نشر افراز آن را چاپ نموده خواند و دید که تغییری دارند یا نه!

این آخری را هم بگویم که نمی خواستم بگویم! اینکه اگر قصه‌ی آن چوپان و پری نمی آمد واقعا خواننده موضوع را نمی فهمید ، واقعا قشنگ تر نمی شد؟! (خودت می‌دونی آقای فخری خدایش اگه اونو از کتاب حذف کنی بهتره آخه...بگذریم!) یا اینکه فونت کتاب را برای تشخص خواننده تغییر نمی کرد حرفه‌ای تر نمی شد؟غالبا نویسنده هایی که به فهم و تشخیص مخاطب خودشان شک دارند از این کارها می کنند، شما نکنید جناب فخری شما احترام بگذارید به فهم خواننده و اعتماد کنید به تشخیص آنها...

لطفا به این دو پاراگراف که عاقبت و فرجام داستان را نشان می دهد دقت نمایید و اگر خواستید تاویل...

"دویدن مردان و زنان به دور آن کعبه ی کبود،غمی سنگین بر سینه اش می نشاند .لهله زدن های شان، او را دیوانه می کرد. نماز خواندن های شان به سوی آن خانه ی سیاه، او را به وحشت می انداخت.هم چون وحشتی که در حجله‌ی حوریه تجربه کرده بود؛ به دست آوردن هیچ، به بهایی سنگین!... ص 252"

"اما او خیال گریختن نداشت. ناگهان فرمان را به سوی آن خانه کبود چرخاند. باز هم گاز داد. در حالی که دستش را از روی بوق بر نمی داشت، تا آن همه مرد و زن کنار بروند، مینی بوس را به تاختن واداشت؛ به هجومی ویرانگر؛ به کوبیدن کوهی از آهن و فولاد و شیشه، به آن خانه کبود!. ..ٌ 253"

ادامه دارد....

چه زود بزرگ شدم! نوشته حسن فرهنگ فر

حسین فدوی — Sun, 28 Aug 2011 14:10:32 GMT

شاید عده ای اعتقاد داشته باشند اهل گیلان در ادبیات داستانی ایران همانند اهل خراسان، فارس، آذربایجان و جنوب و شاید این روزهای اصفهان چندان حضور و درخششی نداشته است و شاید هم عده اعتقاد داشته باشند اهل گیلان انگار خواسته باشد آن سالهای از دسته رفته که نه، از دست داده را جبران نماید و خودش را به ادبیات داستانی ایران نه تحمیل که ثابت نماید، این روزها حضوری پررنگ و پرتلاش نشان می دهد... شاید "حسن فرهنگ فر" هم مصداقی از این موضوع باشد و نمونه ای از این دست...
او که متولد 1330لاهیجان است همانند سرزمین اش سالهای از دست رفته بسیار داشته اما از سال 85 تا به امروز چهار اثر در کارنامه ادبی اش دیده می شود (دگمه‌هایبی‌رنگ/ مجموعه داستان/ چشمه1385 - پاره‌ های تاریک/ رمان/ آنا ۱۳۸۵- گمگمه‌های برف/ رمان/ نی1388 – چه زود بزرگ شدم! /رمان/چشمه1390) که به این آثار باید مجموعه دااستان دلواپس کهرم (اهنگ دیگر 1382) را نیز اضافه نمود.
"چه زود بزرگ شدم!" عنوانی است که...
ادامه دارد...

من سالور هستم، پسر دیگر سمیع دیهیم راد. برادر سهراب، همان که ماجرای مرگش را خواندید. نمی خواهم خودم را روایت کنم، می خواهم مانند ماندانا خواهرم، ازمادرم "میترا" بگویم. از همه ی آن چیزهایی که برایتان تعریف کرد...
…تعریف کرداما چطور؟ بگو او داشت از زبان مادرت تعریف می کرد و ما تا قبل از آخرین بخش گمان می کردیم روایت، روایت مادر است!بی آنکه بدانیم سرکاریم و تا پایان هم باید سرکار بمانیم! به حساب کم هوشی مان نگذار.روایت، اول شخص بود و راوی مادرت، گه گاهی هم مجال به پدر می رسید، تا اینکه چشممان به امضا و تاریخ ماندانا خانم روشن شد و شیر فهم شدیم که ایشان آن بخش ها را از زبان مادر و پدر نوشته! مثلا یادداشتها یا چه می دانم قصه ای که او نوشته را می خواندیم...چرایش را نفهمیدیم و الزامش را نیز نیافتیم! فقط فهمیدیم "فرهنگ فر" ماندانا را آلت دست قرار داده تا ما را آلت دست قرار دهد! چرایش را نمی دانیم! شاید تکنیک بوده برایش یا چیزی شبیه فرم! اما سالور؛ باور کن کارش درست نبوده، ماندانا را نمی گویم،"فرهنگ فر" را می گویم. چند علت وجود دارد برای نادرستی کارش؛یکی آنکه اساسن خواننده آزاری کاری است غیر اخلاقی. دیگر آنکه اساسن هیچ ردپایی از این موضوع تا پایان کار از آبجی خانمتان دیده نمی شود. یا اینکه در روایت های آمده نیز هیچ اشاره ای از اینکاره بودن- فکر بد نکن، منظورم نویسنده بودن است-‌ ایشان در متن وجود ندارد که ما در پایان کار شوکه نشویم از این همه استعداد! دیگر آنکه کارکردش چه در صورت و چه در موضوع چه در هیچ چی! معلوم نمی شود. باز دیگر آنکه اگر نوشته های ماندانا است حداقل حضور خودش را نباید نادیده می گرفت و آن همه کمرنگ در داستان حضور می یافت، یا حتی می توانست مفسروار وارد متن شود و آدرس بدهد به خواننده. بعد هم چون این تغییر نویسنده خواننده را از درون به بیرون می کشاند، می تواند تاثیر گذاری حسی داستان را کم نماید. یعنی در نهایت چه فرق می کند روایت ها مال مادر باشد یا ماندانا؟! نه من باور نمی کنم...
... باورکنید یا نه، او بعد از مرگ سهراب - مادرم را می گویم- هم زندگیش تغییر کرد وهم زندگی مان را تغییر داد. آن هم برای یافتن یک سئوال... شاید دور و برتان دیده باشید از این آدمها که بعد از مرگ فرزند جوانشان، زندگی رنگ غصه می گیرد برایشان... میترا مادرم هم از این قصه مستثنی نبود. او پس از مرگ سهراب آن هم با آن شکل " از هر راهی شده می خواست خبری از او بگیرد و مطمئن شود از وضع و حالش" (ص 9) بماند اینکه، پدر و خودش را در مرگ سهراب مقصر می دانست. اما بیشتر از همه "نگران سهراب بود تا چیز دیگر" (ص45) نگران وضعیتش در آن دنیا. آن همه تلاش برای دیدن، آن همه با این و آن نشستن و آن همه کتاب خواندن، تنها برای آن بوده که از وضعیت سهراب با خبر شود، باور می کنید؟ بهرحال او مادر بود و گاه آن قدر دلتنگش می شد که دلش می خواست او را گوشه اتاقی ببیند و در آغوشش بگیرد. خدا پیش نیاورد برای کسی ولی آدم، برادر یا خواهرش که بمیرد دیگر مادرش مادر نمی شود، علی الخصوص وقتی مرگ اش از آن مرگها باشد و مادر هم خودش را مقصر بداند و عذاب وجدان داشته باشد (ص18). اما اینها همه اش بهانه بود برای اینکه خودش را اذیت کند، و خودش را دوست نداشته باشد. می دانم مادر آخرش هم به شما نگفت علت مرگ سهراب چه بوده. از روایت های پدر هم که آخر حرفهای مادر می آمد، چیزی دستگیرتان نشده و این سئوال برایتان باقی مانده آخر سهراب خودکشی کرده که مادر آنقدر نگران وضعیت اش بوده در آن دنیا یا آن طور که فرهنگ فر آخر کتاب به دل و دهان مادر انداخته "تنها سوء مصرف بوده" نه خودکشی یا تعمدی! البته باور کنید در قصه و غصه مادر این اهمیت ندارد. آخر چه فرق می کند چطور مرده باشد سهراب. بهرحال مادر مادر است و مرگ پسر مرگ پسر!
خدارحمت کند سهراب را،هر چه خاک گور او است بقای عمر شما باشد.مرگ سهراب و داغ مادرتان آن هم آن طور که فرهنگ فر به توصیف و روایت در آورده مارا هم آزرده کرده. بی انصاف آنقدر زنانه و پراحساس به روایت دردهای مادرتان نشسته که جان آدم را بالا می آورد و تا پایان داستان می چزاند...البته تو و ماندانا که جوانید و طبیعی است یکسال بعد دلتان عید بخواهد و سفره هفت سین.(ص146) راست می گویند خاک مرده سرد است. اما سالور جان مادر، مادر است و تا آخر عمر، مرگ بچه یادش نمی رود، آنهایی که فرهنگ فر گفته، که معلوم نیست تجربه های زیستی اش بوده یا نه، همه باور کردنی است و حس برانگیز.خوب هم ساخته و پرداخته شده است (قصه را می گویم)، حتی اگر "منیر"ش زیاد شده باشد و حضور پدرت کم، مثل شما( تو و خواهرت)... اینکه مادرت " چیزهای دلخواه" را هم به خودش منع کند (ص22) یا بدنبال "اندوه های همرنگ" بگردد.(ص53) همه اینها درست؛ اما بپذیر سالور جان، مرگ سهراب به واسطه تاثیر و تاسف حسی اش برای مادرتان مرگ است و نوعش فرق نمی کند ولی برای داستان و ما چرا! ما زنی را می بینیم،ببخشید مادرتان را می بینیم که همه تلاشش را می کند تا بداند پسرش یعنی سهرابتان آن دنیا اذیت می شود یا نمی شود (به واسطه نوع مرگش). حتی به سمیع پدرتان می گوید "این دلتنگی نیست که باعث می شود خودم را به آب و آتش بزنم، نگرانی ام است... ."(ص45) یعنی او در کنار دلتنگی هایی که دارد و دارد به تنگش می آورد مدام نگران این است که "اون جا سهراب چطور است و چه جوری با او رفتار می کنن، اذیت می شود، در قرنطینه نگهش داشته اند... ."(ص46) بعد داستان روی این بنا می شود و کنشها و رخدادها برای این منظور آورده می شوند که ایشان - مادرتان را می گویم - و ما که این داستان و ماجرا را پی می گیریم و همانند مادرتان نگران شده ایم و برایمان سئوال شده است این و این تعلیق شده است برایمان گشودن این راز و این می شود گره اصلی و تعلیق مهم این داستان( چقدر این!). یعنی ما هم مثل میترا مادرتان دلمان می خواهد "فرهنگ فر" این موضوع را نادیده نگیرد و نخواهد همه مان را فریب بدهد و خودش را با یک "سوء مصرف" راحت نماید که یعنی خودکشی نبوده، پس همه چیز به خیر و خوبی تمام شود و تنها چند مرگ و اعتیاد حالا الکل یا هر زهرماری دیگر به جا بگذارد.
می گیری چه می گویم سالور جان؟ "فرهنگ فر" برای سهراب و مادرتان سرنوشتی را می نویسد که گره اش برای خواننده اهمیت می یابد؛ چراکه همیشه و همواره این سئوال مطرح بوده که این نوع مرگ چه سرنوشتی برای آدمها در آن دنیا رقم می زند و این تعلیق خوبی است برای داستان که "فرهنگ فر" بواسطه جستجوها و رفتارهای مادرتان خواننده را تا پایان داستان با خودش می کشاند علی الخصوص آن که بواسطه یادآوری ها "سهراب" را نیز برایمان می سازد .مرگ سهراب مرگ است درست، اما برای میترا، نه برای ما که در پس و پشت مرگ سهراب بدنبال یافتن یک پاسخ آمده ایم که نویسنده امیدش را داده (گره گشایی ) و بذرش را نشانده ...
... می خوام یه سالن بزنم به اندازه ی نصف بیشتر ایران.یه محیط شاد و دوست داشتنی، دست کم به اندازه ی نصف بیشتر ایران که جوونا رو توش نگه داری کنم.مواظب شون باشم تا کسی نتونه به شون نگاه چپ بکنه، چه برسه به این که سر راهشون بشینه. می خوام همه نوع خواستنی واسه شون فراهم کنم. این چیزا رو می گم، میترا می گه هیس!من سمیعم، سمیع دیهیم راد.آه!
... ببخشید!!
جدی نگیرید، بعد مرگ مادر (ص174) بابا هم حال خوشی نداشت. مدام خودش را بالای داروخانه پنهان می کرد. (ص172) دیگر چیزی برای از دست دادن نداشت انگار، زیاد می نوشید ،‌‌‌‍...،ماندانا هم می ترسید روزی پدر سرش را زیر بیندازد و گم گور شود(ص173) منیر هم خیلی دلش برای پدر می سوخت...
می دانم چه می گویی سالور جان، زندگی است دیگر. غمنامه ای است این کتاب.الحق خوب می تواند حال آدم را بگیرد از بس واقعی و باور پذیر این حرکت رو به زوال را نشان می دهد. با آن زبان زنانه ای که یک نویسنده مرد آن را استادانه می سازد و با آن دردها و رنجهای از دست دادن را به نمایش می گذارد. او خوب توانسته دلتنگی ها و دل نگرانی های یک مادر حتی یک پدر را که دارد رنجش را پنهان می کند و مدام از روی نگرانی از همسرش می خواهد به زندگی باز گردد و خودش را بازیابد، نشان دهد... .سالور جان این روایت ها مال مادرت باشد یا نوشته خواهرت، شیوه روایتش بی قاعده باشد یا نباشد هر چه هست این کشش را دارد که خواننده را با خودش همراه کند و اسباب لذت و رنجش و کنجکاویش را فراهم نماید. مهم نیست آن دیالوگها از قوانین روایت های مرسوم پیروی نکنند و مهم نیست ادامه سرنوشت ها به خواننده واگذار شده باشد تا خود تخیل نماید؛ عاقبت مادرت را، زندگی خواهرت را، خودت را و بهم ریختگی پدرت را... مهم آن است که توانسته حس های واقعی انسانی را به تصویر در آورد و اسباب تحسین خواننده نه چندان سخت گیر را فراهم سازد. با آن زبان روان و ساده اش، با نشان دادن جوان مستاصل بریده امروز، جوانی که گاه اسیر ناامیدی و شعر یاس آلود است و گاه مخاطب خشونت موجود در فیلم ها. جوانی که از خانواده می گریزد و مانند شیرین ( دختر منیر ) به مرگ پنهاه می برد و گاه مانند سهراب و سهرابها به الکل و سیگار و مخدر. او خوب توانسته خانواده ای را به تصویر بکشد که ناتوان از حل مشکل فرزند جوان خود است، جوان امروز... سختگیری می کند مانند نمونه های فراوان موجود در جامعه و شریک در مرگ عزیزش می شود...

سالور جان؛ فقط به خواهر یا مادرت بگو به روایت و شیوه روایت نگاه فنی تر داشته باشند و بسته به روایت بیرونی یا درونی، نظرگاه و راوی انتخاب کنند وبه آوردن دیالوگها (شیوه آوردن نه آنچه آورده می شود) برایشان مهم نباشد اگر شیوه روایت کمی هم تکراری باشد....
چه زود تمام شدم!
.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................................................
                             پایان
                                                                        تابستان 1390
                                                                        "سالور دیهیم راد" و "من"

دلم نباید چیزهای دلخواه بخواهد!
.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... ادامه دارد!

کسی نگاهم می کند نوشته مریم ساحلی

حسین فدوی — Sat, 23 Jul 2011 14:03:34 GMT

مریم ساحلی حالا دیگر کتاب اولی محسوب نمی شود. او پیش تر هم مجموعه داستانی داشته با نام" مشق هایم زیر باران" آن هم با چهارده داستان کوتاه . تازه خودش می گوید یک مجموعه دیگر نیز آماده چاپ دارد. دیگر نمی توان او را از آن دست نویسندگانی دانست که با یک کتاب کارنامه ادبی شان به پایان می رسد. خوب یا بد، ضعیف یا قوی هرچه باشد آثارش، قصد دارد بماند و بنویسد. این مجموعه داستان هم که "کسی نگاهم می کند" نام گرفته همین را ثابت می کند... او اهل گیلان است و متولد 52، فارغ التحصیل رشته پرستاری و مدرس انجمن قصه نویسی انزلی .
"کسی نگاهم می کند " مجموعه ای است پانزده داستانی که سال 88 توسط فرهنگ ایلیا (که حالا در میان ناشرین شهرستانی نشری شده برای خودش) چاپ شده است.

زن، مرگ و تنهایی
نگاهی به مجموعه داستان "کسی نگاهم می کند" نوشته مریم ساحلی

مریم ساحلی موضوعات خود را از زندگی واقعی گرفته است برای همین داستانهایش با زندگی همخوانی و هماهنگی دارند. او زندگی آدمهایش را تعریف می کند، تحریف نمی نماید. زندگی که ریشه در دغدغه های آدمی دارد و نشان دهنده رابطه های انسانی است. رابطه های فروریخته و بغض های فروخورده ای که ریشه دراختلافهای طبقاتی، انتظارات انسانی، رویاها و شکستهای عاطفی دارد. او درست است به بررسی روانشناختی شخصیت هایش نمی پردازد و زمان نمی گذارد اما از توضیح و توصیف اوضاع درونی و بیرونی آنان نیز غافل نمی ماند. او تصویر واقعی اما تاسف بار آنان را نشان می دهد. تصویری که جزی ازواقعیت اجتماعی محسوب می شود. او آدمهایش را از میان زنان انتخاب نموده و به روایت قصه ها وغصه های آنان نشسته. غصه هایی تکراری اما تکرار شونده.
او در بازگویی واقعیت ها اغراق نمی کند اما باید گفت کمال انصاف را هم نگاه نمی دارد. او واقعیت ها را تخیل نمی کند و به تخیل نمی کشاند اما چندصدایی را هم در داستان رعایت نمی کند! او به جامعه اش که اندکی هم بومی می زند نور می افکند و خیانت ها و بی عدالتی را روشن می نماید و خواننده خود را متاثر و متاسف می سازد. او ابزار و مصالح داستانهای خود را تنها از واقعیت های تلخ و سیاه جامعه می گیرد. برای همین آنچه دیده می شود سیاهی است و ناکامی. تلخی است و تباهی...

این مجموعه که بیشتر بر محوریت طرح استوار است روایتی نقلی دارد که بر روایت نمایشی یا گزارشی آن می چربد. دیالوگ عنصر تقریبا نایاب و توصیف عنصر تاحدودی کمیاب داستانها است. برای همین ما همه آنچه را که باید بدانیم و بخوانیم به صورت مستقیم از زبان راوی ها میشنویم و کم تراز دهان خود شخصیت ها می بینیم و در داستانها رفتار آنها را مشاهده می کنیم و یا گفتگوهایشان را از زبان خودشان می شنویم. اما هرچه هست داستانها طرحی منسجم و مشخص و کامل دارند و یک موقعیت یا وضعیتی را که واقعیتی است برای خودش را می سازند تا تاثیرحسی بر خواننده بگذارند.ولی این اشکال را هم دارند که طرح ها با وجود تنوع شان به گونه ای بسته شده اند که داستانها را از تحلیلی به تحمیلی! تبدیل نموده اند. داستانها خواننده را وا نمی دارند که به جهان واقعی و سببی آدمها بیندیشند و آنها را در موقعیت های پیش آمده با شرایط و عوامل پیش آورنده به قضاوت بنشیند وآنها را به موجودات خاکستری یا بی رنگ تبدیل کنند بلکه طرح داستانها به گونه ای ساخته و پرداخته شده اند که شخصیت ها برای آنها (خواننده ) مفعولهای مفلوکی می شوند در دست نویسنده که باید سفید یا سیاه باشند تا آنها در قضاوت خود دچار تردید و شبه نگردند.
این مجموعه همانطور که گفته شد پانزده داستان دارد که جز دو یا سه داستان بقیه حول محور "زن" می گردد. در تمام داستانها یک شخصیت اصلی وجود دارد که اتفاق تاسف انگیزی برایش رخ داده یا می دهد. اتفاقی که بیشتر از جنس خیانت ، مرگ یا ناکامی است. البته در یک مورد اتفاق مثبت هم دیده می شود (داستان آخرین مروارید)."فقر و ثروت" یکی از عناصر برجسته موضوعی به حساب می آید (داستانهای آخرین مروارید، امشب سرتوک می وزد، امشب ماه در آمده، صدای که توی صدف بود،مثل بادبادک ،لک لک ها هنوز نپریده اند...) که همچون عنصر خیانت (داستانهای اسب هایی که در خواب من بوده اند، حالا این خانه خالی است، یادداشت های برفی...) نقش پرنگی در داستانها ایفا می کنند. دغدغه بچه داشتن (داستان آن وقت تو آمدی توی خوابم) یا بچه از دست دادن (داستان امشب که سرتوک می وزد) هم از دیگر عناصر و موضوعاتی است که در میان داستانها می توان یافت. اما بیش و پیش از همه "مرگ" عنصر غالبی است که بیشتر دیده می شود چه مانند داستان "امشب ماه در آمده" زبانی طنز داشته باشد و چه مانند داستان "امشب که سرتوک می وزد" یا "لک لک ها هنوز نپریده اند " طرح و قصه ای تلخ و آزار دهنده داشته باشد. یعنی بدون اغراق می توان گفت "مرگ و مردن" به گونه ای در تمام داستانها گنجانده شده است.چرا جهان داستانی یک مجموعه اینگونه رنگ و بوی مرگ باید بگیرد خود قصه ای است که نویسنده باید بگوید.

"نوک چاقو را می گذارم روی شکم ماهی، پوستش ضخیم است،بریده که می شود قیریژ صدا می خورد.دست هایم خونی می شود.دل و روده اش را می کشم بیرون،چیزی میانشان برق می زند.
پاکش می کنم ؛نگاه می کنم. باور نمی کنم .یک لنگه از گوشواره های میناست." داستان "امشب که سرتوک می وزد"
"نور چراغ می افتد توی چشمم، گیج می شوم درد، دل و روده ام را به هم می پیچد. پرت می شوم.لک لک ها هنوز نپریده اند....206 به سرعت دور می شود. بچه ها پلاکاردها را روی زمین می اندازند وبا چشم های خیس دنبال ماشین می دوند و با صدای بغض آلود فریاد می زنند قاتل قاتل.... " داستان"لک لک ها هنوز نپریده اند"
"به خانه پدری که نزدیک شد .صدای شیون شنید.با پاهای لرزانش دوید.از در باز آبی رنگ حیاط که گذشت، با انبوه جمعیت سیاه پوش روبه رو شد. همه بودند غیراز پدر.پاهایش تا شد. نشست.سرش را روی سبد گل خم کرد.زمزمه های مردم دور و برش را انگار می شنید...." داستان "یک سبد گل سرخ"
"...غضنفر لای کفنش خوابیده بود و بوی سدر و کافور توی سرم پیچیده بود.
لااله الا الله گویان دنبال جنازه راه افتادم. غضنفر را که توی قبر گذاشتند، همسایه ها یی که برای مراسم تدفین آمده بودند یکی یکی فاتحه خواندند و رفتند..." داستان"مرده شوری که مستاجر ما بود"

"شب چهلم رسول است .تصویر تن له شده اش زیر ماشینی که سر خورد تو چال،در ذهن من ته نشین می شود تا هروقت دلم گرفت...." داستان"کسی نگاهم می کند"
"بازهم یک نقر دیگر زیر دست های تو مرد.شانزدهمی بود یا هفدهمی؟!...
... منیژه که بیاید چه می بیند؟ شوهرش وسط مرداد یخ زده است! داستان صدایی که توی صدف بود"
"دوباره صبح شده است.گویا سال هاست که خاتون روی تخت چوب گردو خواب رفته است.فرزندان خاتون که دورش جمع می شوند اول گریه می کنند، بعد...." داستان "خاتون"
"صبح که نان شیرمال در دست از راه رسیدی ،گاو هلندی سیاه و سفیدت صورت سردم را لیس می زد و با دمش مگس های روی تنم را می پراند..." داستان "حالا این خانه خالی است"
"بعضی وقتها فکر می کنم چه خوب شد که من زود مردم...." داستان "پشت شیشه"
"آقا نصرت را با هزار سلام و صلوات بردند. حتما توی همان سردخانه ای که برای من لاغر مردنی جا نبود،..." داستان "امشب ماه درآمده"
" ستاره مرده بود و نوزادها مانده بودند....." داستان "آن وقت تو آمدی تو خوابم"

اما آنچه به خواننده مربوط می شود آن است که او با مجموعه ای روبرو است که سیاه است و از سیاهی ها می گوید، مجموعه ای که پراز شکست ها،نرسیدن ها ،از دست دادن ها، جفا دیدن ها و خیانت کشیدنها است....خلاصه همه این چیزها حاصل کسی می شود که به این مجموعه متنوع و پر داستان "نگاه می کند" !
از اینها گذشته نکته ای که نمی توان در این مجموعه به آن مثبت نگریست آن است که مریم ساحلی زن داستانهایش را فاقد سیرت و قدرت شیطانی ساخته. در تمام داستانها زنان (شخصیت های اصلی) موجودات پر مهر وفایی هستند که مورد بی مهری و خیانت مردان قرار می گیرند. یعنی ما در داستانها از مکر، حیله، رندی و سیاستهای زنانه چیزی نمی بینیم. آنها موجودات ساده وعاشق ومهربانی هستند که جز عشق به همسر و فرزند وخانواده صورت و سیرتی دیگری ندارند، حتی در یک داستان! همه دلباخته مردان خویش اند! و این اگر دور از واقعیت هم نباشد اما چون در یک مجموعه قرار گرفته اند باعث ضعف مجموعه می شوند و این امر این فضا و معنا را برای خواننده در حوزه قضاوت ایجاد می کنند که او کار سختی نداشته باشد، چراکه آدمها برایش سفید و سیاه ساخته شده اند. به طور مثال نگاه کنید در داستان "یادداشت های برفی" زن برای خرید شیرینی به خارج از خانه می رود تا برای آمدن همسرش از مسافرت اسباب مهمانی یا جشنی را مهیا کند اما همسرش را در "همان شهر شانه به شانه مادر و دخترخاله آنتیک" اش می بیند که می رود و می خندد. خوب طبیعی است هر خواننده ای زن را فریب خورده و قابل ترحم و مرد را فریبکار و سزاوار سرزنش می بیند "ص73" یا در داستان " حالا این خانه خالی است" زن به واسطه کار و خاطر مردش روانه روستا می شود آن هم با آن نقل های حسی و احساسی ؛
"دلم می خواست همیشه برای تو بهترین باشم .وقتی گفتی خسته ای از واکسن زدن به گربه های ملوس و درمان افسردگی سگ های شهری؛وقتی گفتی آرزو داری خودت گاو داشته باشی تو یک روستای سرسبز درد گاو و گوسفند و الاغ مردم را درمان کنی...ص38" و نشان دادن زن در آن تنهایی و موقعیت تاثر و تاسف برانگیز که انگار به مرگ زن ختم می شود و اینکه همه چیز در حاکمیت و فداکاری او آورده شده...
" لبخند زدم .گواهینامه ی لیسانس سخت افزارم را گذاشتم توی چمدان و راه افتادم ص38" بعد در کنارش نشانه های ناپاکی و خیانت و خباثت مرد داده می شود و به صریح ترین و سریع ترین و سلیس ترین زبان و بیان آورده می شود که او لیاقت این همه گذشت و فداکاری را نداشته ...
" آن وقت من درد می کشیدم تو پیش گاو مش رحیم بودی نمی دانم دختر مش رحیم چرا به جای دانپزشکی دامپزشکی نخواند؟! ص39"
آخر داستان هم تیر خلاص زده می شود و حجت برهمگان تمام می گردد؛
" که تو برگشتی شهر تا دوباره افسردگی سگ های شهری را درمان کنی و به گربه هی ملوس واکسن بزنی. گفتی اینجا اگر باشی دلت بیشتر هوای آنا را می کند .اما من می دانم دختر مش رحیم توی شهر مطب زده است و حاضر نیست در روستا زندگی کند ص40"
خوب چه جای خالی قضاوت و تردید که زن فرشته است و فداکار و مرد بی وفا است و نابکار! این موضوع در تمام داستانهایی که رابطه و ماجرای زن و شوهری وجود دارد دیده می شود!
این است که درهمه داستانها ما مردی را نمی بینیم که در دام قدرت (حالا نمی گوییم )،شیطانی یا مکارانانه، زنی گرفتار آمده باشد. این موضوع با توجه به تعدد و کثرت و تکرارش باعث می شود شخصیت ها را از واقعی بودن جدا کند و تبدیل به شخصیت های تک بعدی حسی نماید! واین می شود که واقعیت دیگر آن واقعیتی نیست که بشود واقعی اش! دانست بلکه واقعیت ، واقعیت دست چین شده ای می شود که از واقعیت موجود فاصله گرفته است که جهانی تک ساحتی و تک رنگی می سازد ونیز همین موضوع توانسته آدم ها را فاقد پیچیدگی نماید فاقد لایه پنهان . آنها یا خوب و عاشق اند یا بد و خیانت کار. آدم پیچیده ای (که ادبیات امروز در حال نشان دادنش است) که بشود و بتواند اسباب و ابزار تعمق و تفکر و تامل خواننده را بوجود آورد و او را با خود همراه سازد و در دوراهی ها و تردیدها بکشاند و تصمیم و قضاوت را برایشان سخت نماید را بوجود نمی آورد و نمی سازد و این حیف است برای مجموعه ای که از زبان قابل قبولی برخوردار است و داستانهای خوب و تاثیر گذاری هم دارد.
واما چند نکته در مورد واقع گرایی که نویسنده می بایست حواسش به آنها بیشترباشد؛

1-داستانهای واقع گرا از واقعیت های نادروغیرعادی پرهیز می کنند. درداستان اول زن لباس را خراب می کند اما در داستان یک تصادف عجیب و معجزه آمیز و یک اتفاق نادر رخ می دهد که اسباب نجاتش می شود. یعنی عروسی صاحب لباس بهم می خورد و داماد، همان عشق و معشوق سابق زن از آب در می آید.
" لباس عروس را به مردی می داد و می گفت ؛ ناراحت نباشید حتما قسمت نبوده! "....." آن وقت نگاه منیر توی چشم های احمد غرق شد " ص11
2- داستانهای واقع گرا واقعیت های بیرونی و درونی را باهم می آمیزند و تاثیر متقابلی که آن دو می توانند بر رفتار و پندار آدمها بگذارند نشان می دهند...این می شود که در داستانهای واقع گرای امروزی دیگر آدمها ،نه تنها آدمهای سفید و سیاه گذشته نیستند بلکه به انسان جهان واقعی نزدیک هستند به بعبارتی دیگرتک بعدی ساختن جهان داستان ، واقعیت و حقیقت بیرونی و واقعی را مخدوش می سازد...
3- رئالیسم یا واقعیت گرایی، آن چه را در واقعیت است نشان می دهد. یعنی پرهیز کردن از خیال پردازی و اسطوره سازی. یعنی پرهیز از میدان دادن به احساسات و خیال پردازی ها...اینها داستان را از واقعیت دور می سازند. شخصیتهای اسطوره ای نشانی از دنیای واقعی اطراف ما نخواهند داشت...

در پایان جا دارد به این نکته نیز اشاره نمود که مجموعه داستان "کسی نگاهم می کند" حکایت از زبان و روایت رو به رشد نویسنده خود دارد. او با داستانهایی همچون "امشب ماه در آمده" . . . نشان داده در پی تجربه های متفاوت است .شیوه ها و شکل های مختلفی از روایت. او دیگر همان نویسنده مجموعه داستان "مشق هایم زیر باران " نیست. او نویسنده رو به رشدی است که مجموعه داستان " کسی نگاهم می کند" این را ثابت می کند. مجموعه داستانی با طرح ها و قصه هایی متنوع و متفاوت (هرچند سیاه). اما باید حواسش باشد توقع از او و کارهایش بیشتر شده و دیگر به دیده اغماض به آثارش نگاه نمی شود پس حواسش باشد که دیگرداستانهایش را مانند داستان "پشت شیشه" اینگونه سست به پایان نرساند..."بعضی وقتها فکر می کنم چه خوب شد که من زود مردم." !

"تو خفه می شی یا من...؟" نوشته بهاره رهنما

حسین فدوی — Mon, 04 Jul 2011 13:37:48 GMT

بهاره رهنما " برای علاقه مندان سینمای ایران چهره ای است آشنا، او را همه می شناسند .همه. بازیگری است محبوب... اما این وجه سینمایی اوست . او وجه دیگری هم دارد که آن داستان نویسی است ولی چندان شناخته شده نیست حتی اگر از سال هفتاد همراه با بازیگری شروع کرده باشد...خودش می گوید. در حوزه داستان مهمترین مدرسش مدرس صادقی بوده! باز هم خودش می گوید. او حقوق! خوانده و ادبیات و ادبیات نمایشی. وبلاگ نویس هم هست اما فمنیست، نه! حتی اگر به جای آذر 52 اراک شهریور 52 تهران به روایت شناسنامه اش به دنیا آمده باشد! این مجموعه هم که ویراستارش یزدانی خرم است و ناشرش چشمه، مجموعه ای است با داستانهایی از سال 70 تا کنون...کم کار است در حوزه داستان! این را من می گویم!

1
ادبیات زنان یا ادبیات زنانه چیزی نیست بشود متمایزش ندانست در ادبیات داستانی، حتی اگر عده ای آن را متمایز نبینند و ندانند و به ظن شان ادبیات، ادبیات باشد و زنانه و مردانه نداشته باشد یا حتی زن بودن را مجاز و مجوز بدانند برای زنانه نویسی! ادبیات زنانه چه ارزش باشد یا نباشد که مطمئنا نیست، بعنوان قسمت و بخشی از ادبیات قابل مطالعه و بررسی است. این نوع از ادبیات ویژگی های خاص و قابل پیش بینی خود را دارد . ویژگی های چون دغدغه های جنسیتی( که آن هم ریشه در محدودیتها ،سر‌کو‌ب‌ و سو استفاده‌ها ... دارد) ونیز عشق و خیانت، حس های نوستالژیک، خاطره پردازی و جزئ نگری و همه و همه ویژگیهایی است که به آثار این جنسیت از نویسندگان رنگ و بویی یکسان می دهد.

2
رو آوردن بازیگران به حوزه های دیگری از هنر از آن قصه‌هایی است که این سالها مد شده است در ایران! آن هم از نوع روشنفکریش! ( آلبوم دادن و آواز خواندن را هم باید به دل مشغولی‌ها و دغدغه ها و استعداد! هایشان اضافه نمود)، البته گرایش داستانی کمتر دیده شده ! که آن هم متاسفانه به مدد نزول ذائقه ها و ... دارد آسان می شود !
این است که می توان با اطمینان گفت بهاره رهنما هم به واسطه شهرتش اگر به جای " چهار چهارشنبه و یک! کلاه گیس" ، "یک یک شنبه و یک! کلاه گیس"! هم می نوشت طبیعی بود که مخاطب استقبال کند از اثرش و به لطف و نام و قدرت پخش ناشرش برساند آن را به چاپ چندم!

3
این روزها همه جا سخن از خیانت است ،تلویزیون را که باز می کنی سینما که می روی یا سراغ کتاب که می آیی یک پای قصه مردی است که به زنش خیانت کرده یا می کند یا خواهد کرد! بهر حال خیانت موضوع روز است و دغدغه های امروز! البته خیانت زنان بنا به محدودیت های اجتماعی، شرعی و عرفی صورتی مردانه می گیرد و به گردن دیگران نوشته می شود! و این می گردد که وجود فاعلی زن در این موضوع غایب می ماند! و واقعیت صورتی دیگرگونه می یابد...

4 و اما بعد؛

این مجموعه دارای یازده داستان است که موضوع غالب آنها عشق و خیانت است .عشق و خیانتی که در قصه های مختلف رنگ و بویی متفاوت می یابد. بطور مثال خیانتی که در داستان "تو خفه می شی یا من...؟" ساخته می شود با خیانت داستان "گروه اکثریت " نویسنده برای خواننده می نویسد متفاوت است. یا خیانت آقای محمدی در داستان "چهار چهارشنبه... " با خیانت داستان "بزک" فرق می کند. عشق نیز همینطور .عشق هم در این مجموعه صورتها و نمود های متفاوتی دارد و جلوه های مختلف. در داستان "تصمیم" علاقه و دوست داشتن پسر نوجوان نسبت به دختر همسایه او را از تصمیمی که قصدش را داشته منصرف می کند و به تعادل و خانه می رساند. این دوست داشتن در داستان "مثل همیشه " صورتی دیگر می گیرد و ظرف دیگری می یابد. گاه این عشق انسان به انسان تبدیل به عشق انسان به حیوان می گردد و داستان اسب می شود. گاه به شی متمایل می شود و داستان "زانتیای سیاه" در می آید . "چهار چهارشنبه و یک کلاه گیس" مجموعه ای است از داستانهایی که "زن" ، راویش، بهانه های روایتش، موضوع و مضمونش خلاصه همه چیزش را می سازد. گاه این زن میان سال است (داستان شمس ا‌لعماره )، گاه نوجوان (داستان تصمیم) و گاه جوان است (داستان بزک ). زنی که همواره دچاره تنهایی و از دست دادن است. گاه همسرش را ( داستان تو خفه می شی یا من)، گاه فرزندش را ( داستان شمس العماره) و گاه خود و غرورش را (داستان بزک). فرقی نمی کند از دست دادنش توسط اسب باشد یا همجنسش! یا مردش ،در هر حال او جنس دوم است و همواره باید خواسته شود!

نکته جالب این وضعیت ناپایدار آن است که آنها همواره خود اسباب این ناپایداری را ایجاد می نمایند و تن به این جنس دوم بودن می دهند. در داستان اول این مجموعه یعنی" تو خفه می شی یا من ... ؟"همانطور که عنوانش هم اشاره به این موضوع دارد حذف یکی از زنها ایجاد تعادل می نماید . سارا و لیلا هر دو از وجود دیگری در زندگی خود مطلع اند و می دانند دومی هستند اما تن به این وضعیت می دهند و اسباب ناپایداری خویش و زندگی خود را فراهم می سازند.

در داستان بزک هم زن جوان با علم به این که استاد همسر دارد اسباب خیانت را فراهم می نماید و زن استاد هم با اطلاع از مشکوک بودن رفتار همسر به خود شک می کند و این اعتماد به نفس و قدرت را هم ندارد که مقابل وضعیت موجود بایستد... یا حتی در داستان آخر که موضوع تغییرات رفتاری جنسیت مرد است در برابر دوست داشات و عشق (مانند داستان تصمیم و مثل همیشه )باز زنی را می بینیم که نه تنها ناظر و شاهد خیانت مردی است به هم جنس خود بلکه اسباب و افعال خیانت را هم برای او مهیا می سازد او را در کاری که پیش گرفته یاری می رساند(کلاه گیس و ...)

اما نکته ای که در این داستان ها به چشم می خورد آن است که نویسنده خواسته نقش ناظر و بی طرف را در داستان ها بازی کند و حضورش پنهان یا کم باشد حتی اگر بیشتر روایت ها و داستان روایتگری اول شخص داشته باشد ، که البته تا حدود زیادی هم موفق بوده و توانسته با وجود زن بودنش بی جانبی را رعایت نماید (هر چند در کلیت داستان ها بواسط انتخاب سوژها و پرداخت آنها سمت و سوی زنانه کاملا محسوس است بطور مثال در داستان بزک تلخی و زشتی خیانت توسط مرد بیشتر است تا داستان "گروه اکثریت" در این داستان سوژه و پرداخت آن به گونه ای است که خواننده به راحتی می تواند از عشق نامتعارف یا خیانت زن بگذرد و این مسئله در پس و پشت ماجرا پنهان و ناپیدا بماند.)

این مجموعه گذشته از این موضوعات یعنی عشق و خیانت نقد و نقبی هم دارد به وضعیت اجتماعی زنان ،زنانی که مدتهاست دیگر چشم به راه کس و چیزی نیستند، زنانی که محکوم جبری هستند که تاریخ و زمان و زن بودن یا مادر بودنشان بر آنان تحمیل نموده است.وقتی مادر باشی ،خواسته باشی یا نخواسته باشی همه دغدغه ات می شود خورد و خوراک فرزندت ...
"مادرم روزهای شنبه و دوشنبه و چهارشنبه بهجت را می فرستد این جا تا خیال خودش را از بابت خورد و خوراک من چیزی که هنوز بعد از 38 سال از زندگی ام مهم ترین فکر و خیال مادرم است راحت کرده باشد...ص71 داستان زانتیای سیاه" یا " مدتها است که می دانم بیشتر زن هایی که برای فال پیش من می آیند منتظر چیزی نیستند یا مدتها از زمانی که منتظر بوده اند گذشته ؛چندان امید و رمقی هم برای چشم به راه بودن یا چندان باور و اعتقادی به وقوع یک معجزه ندارند .بعضی هاشان هم به این خاطر اصلا منتظر نیستند چون آنقدر به همه چیز رسیده اند که دیگر فال گرفتن برای شان حکم تفریح دارد یا شاید صدقه دادن به زنی مثل من.اما دخترهای جوان این طور نیستند با اشتیاق منتظرند منتظر همه چیز منتظر یک آدم جدید یک کار جدید یک قیافه جدید یک هدیه ی غیرمنتظره یک شاخه گل یک سبد گل غول آسا یا منتظر یک تلفن یک پیشنهاد یک شکلات و خلاصه هر چیزی برای آنها با انتظار معنی می شود.ص46"داستان ماما عاشق لاک قرمز بود.

داستان های این مجموعه می خواهند خواننده را به ذهنیات ودرونیات آدمها ی خود نزدیک نمایند این داستانها بیشتر پرده از ذهن و دل آدمها بر می دارند و مخاطب را با تخیلات و تاملات آنان روبرو می سازند .چیزی که اسباب نزدیکی و شناخت خواننده با شخصیت های داستان را فراهم نموده است. بنابراین داستانها بیشتر حول محور شخصیت و افکار و امیال آنان می گردد و در داستان "زانتیای سیاه "آن قدر غلظت می یابد که به مرز توهم می رسد و در داستان " روبرو" تبدیل به یک بحران هویتی و شخصیتی می گردد.

"چهار چهارشنبه و..." بر خلاف بعضی از مجموعه داستانهایی که این روزها نوشته و خوانده می شود از تنوع و تعدد قصه ها و ماجراها برخوردار است اما این امتیاز را نویسنده گاهی از دست می دهد چراکه گاهی به گونه ای داستانها را روایت می کند که معلوم نیست خواننده چه باید در آن بیابد و داستان چه می خواهد بگوید. به طور مثال در داستان روبرو که خواننده با بحران هویت یک زن روبرو می شود و می خواند زن داستان دچار دو بعد و دو میل و دو وجه از یک زن است ،زن سنتی که اسیر قید و بند است و زن آزاد و مدرن که محدودیت های زن تاریخی و یا سنتی (یعنی معصومه) را ندارد ... نمی داند دنبال چه باید بگردد و این توهمات در محدوده موضوع داستان چگونه به کمال می رسد و تمام می شود.(بی آنکه کارکرد و کاربرد بعضی آورده ها را بداند و بفهمد نقش و رابطه اش را در داستان چیست ) بطور مثال آزمایش و اطلاعاتی که نویسنده به صورت مبهم به خواننده می دهد برای چیست و اصلا باید چه چیز و کدام چیز را کامل نماید...یا داستان "شمس العماره" جز خاطره ها چه می خواهد بگوید...

"توخفه می شی یا من...؟"
اولین داستان این مجموعه که تاریخ نگارش آن بر می گردد به سال 84، ماجرای یک خیانت رفاقتی است. خیانتی که یک دوست قدیمی اسباب و ابزارش را فراهم ساخته .لیلا و سارا دوست صمیمی و همکلاسی قدیمی یکدیگرند که سالها با هم رفاقت داشته اند اما این دوستی روی پنهان دیگری دارد و آن رابطه غیر افلاطونی و دوستی پنهانی شوهر لیلا با سارا است. زنی که راوی داستان است و ماجرا از زبان و نگاه او روایت می شود. در این داستان مرد یعنی سعید تنوع طلب است او زنش را دوست دارد و دوست زنش را هم دوست دارد! چرا که این دو به لحاظ فیزیکی مقابل و مخالف هم هستند.به لحاظ سن وسال هم همینطور. زنش لاغر است و ظریف و چهار سالی کوچکتر ص11 ولی سارا یا دوست زنش چاق است و چهار سال بزرگتر(همان صفحه).
این داستان چهار نکته قابل توجه دارد؛ یکی آن که این زنها هستند که بهم خیانت می کنند و اسباب خیانت مردها را به زنهایشان فراهم می سازند! یعنی در داستان، نویسنده شکل و رابطه ای از خیانت را به روایت نشسته که در آن دو زن دوست قدیمی و صمیمی هم باشند.
"میدانم با این که در ردیف اول کلاس می نشستی...حافظه ات به اسم ها عالی است حتا اسم تک تک دوست پسرهای دوران دبیرستان من را هم یادت مانده...ص10"

نکته دوم آن است زنها هر دو می دانند مردشان(سعید) با دیگری است و دیگری را می خواهد و دوست دارد ولی با این وجود تن به ادامه دوستی یا زندگی می دهند یعنی در داستان می بینیم که لیلا می داند همسرش با زن دیگری است " با هاش می ره با اون کثافت اون جا دوش می گیره و خروپفش رو می آره تو خونه من ص10" و سارا هم می داند مرد مورد علاقه ش زن خود را دوست دارد و بی میل به زندگی با او نیست. "جمله سعید هنوز تو گوشم است...تا آخر دنیا عاشقتم ،بگو خانوم کوچولوی دیونه ی من بیاد پایین...سعید در را برای تو باز می کند با موهای کوتاهش شبیه سالهای دبیرستان شده ص15" یا صفحه سیزده...

نکته دیگر اینکه زنها خیانت مردهایشان را نادید می گیرند و برای ادامه زندگی با آنان همواره توجیه می آورند بطور مثال لیلا وسط آن همه ناراحتی و نارضایتی وقتی سعید زنگ می زند تند و تیز آماده رفتن می شود و می گوید " برم بچه ام الان می آد خونه تا من نباشم غذا ی درست و حسابی نمی خوره ...ص15" یا سارا از قول مادرش می گوید (بازهم یک زن) "ما زن ها اون قدر سرمون و می کنیم تو کار شوهرامون که بالاخره یک گندی پیدا می کنیم، بابا عزیزم تو چرا اینقدر جدی گرفتی؟ ص13"

نکته چهارم و آخر اینکه هر دو زن محکوم به بدبختی هستند چه آن که مردش را دیگری ربوده و چه آن که خود مرد دیگری را ربوده..."می دوم سمت دستشویی پشت صدای شیر آب عق می زنم و صدای صاحب خانه ام را می شنوم که غر می زند باز هم اجاره خانه ام عقب افتاده! ص16"

این داستان با یک گره افکنی و عدم تعادل آغاز می شود،
"برای پنجمین بار است در این هفته باز آمده ای روبروی من نشسته ای...ص9" بعد بسط می یابد و باز می شود و در پایان با تامل و شاید تحول راوی به پایان می رسد. روایت در این داستان به این صورت است که راوی آن چه را می بیند (در حال وقوع است ) درونی می کند ارجاعات قبلی و ذهنی به آن می دهد و به فکر می نشیند (مثل انگشتر) و آنچه خواننده می خواند مشاهده عینی و پردازش ذهنی راوی است. توصیف، یکی از عناصر مهم این داستان محسوب می شود و نویسند سعی داشته داستانش تصویری و قابل تجسم شود برای خواننده.
"موهایم را شرابی کردهام با تارهای سفیدش سایه روشن قشنگی شده...ص9""

" گروه اکثریت"
این داستان که تاریخ نگارش و بازنویسی آن به سالهای 85 و 86 بر می گردد یکی از داستانهای این مجموعه به حساب می آید که عنوانش هیچ ارتباطی با موضوع و مضمون آن ندارد! موضوعی که داستان به آن می پردازد اگر نگوییم خیانت است باید بگوییم عشق و علاقه مردی به زنش و زنش به مرد دیگر است.(که هر دو از مرد- شوهر- سر هستند) عشقی که از درک و فهم و علاقه های مشترک زاییده می شود، رشد می کند و قدمت و قدرت می یابد!
"او تنها کسی است که...بیشتر از همه مهمانها ی این خانه با او حرف مشترک دارد که از شعر و داستان و کتاب های روز بزند...ص20"
این داستان برخلاف داستان قبلی با مقدمه آغاز می شود که حدود دو صحفه ای هم ادامه می یابد و آن هم ذکر قابلیت های مادر است در مقابل گرره چهار نفری که راوی گروه اکثریت می نامد....
داستان از همان ورود " نادر نامیار" معلوم می شود که قرار است چه داستانی بشور به کجا برود. آنقدر توضیحات صریح و سریع دارد پیرامون این شخصیت که داستان را تا پایان نخوانده می توان فهمید موضوع از چه قرار است و قرار است چه باشد! این داستان گذشته از موضوع و قصه ،شکل روایتش نیز ساده و معمولی است، به گونه ای که اگر چند تا "این گفت "و " آن گفت " آن را از داستان حذف نماییم داستان تبدیل به طرحی می شود که ساختاری خاطره گونه دارد. این داستان به جای چند نکته چند پرسش برای خواننده بهمراه دارد یکی اینکه عنوان چه ارتباطی با موضوع دارد؟ دیگر اینکه اگر قرار است پایان داستان نقطه عطف روایت باشد این همه کد و نشانه و ادرس چرا آورده شده و یکی دیگر اینکه بی تفاوتی پدر به این رابطه ریشه در بی اطلاعی دارد یا عشق خاص او؟چرا در داستان این موضوع ساخته و پرداخته نمی شود .اینکه او بلد نیست مادر را خوشحال کند نمی تواند پایه این همه ماجرا و رابطه باشد برای داستان
"گاهی شک می کردم که بابا برای حفظ شغلش آن قدر هوای نادر نامیار را دارد اما بزرگتر که شدم از این که راجع به بابا این طور فکر کردم خجالت کشیدم کم کم فهمیدم پدر بلد نیست مادر را خوشحال کند و فکر می کند دعوت کردن از نادر نامیار مامان را شاد می کند حس کردم مادر هیچ خصوصیت و حرف مشترکی با هم نداند و از یک جنس نیستند...ص21"
و اینکه اصلا محور اول ،مهم،اصلی و اساسی داستان کدام است، گروه اکثریت، توجه و عشق پدر به مادر، عشق پنهان مادر به نادر نامیار، راوی...

" تصمیم"
داستان سوم تاریخ نگارشش به 74 و بازنویسی اش به 86! یعنی دوازده سال بعد برمی گردد. این داستان که عنوانش تصمیم است ماجرای پسر نوجوانی است که در می یابد فرزند واقعی خانواده ش نیست. این داستان که معلوم نیست در پی چیست، شخصیتش همانند "هولدن" سالینجر در ناتور دشت از خانه و مدرسه می گریزد (البته نه با دغدغه ها هولدن) و روزی را سرگردان و بی تصمیم می گذراند .سینما می رود ساندویچ می خورد فوتبال بازی می کند و سرانجام سراغ سولماز دختر همسایه می رود و به آرامش می رسد و به خانه باز می گردد!
این داستان دغدغه نوجوانی است که چندان هم نوجوان ساخته نشده است نگاه کنید نوجوانی که با دختر همسایه کورس دویدن می گذارد نویسنده تاملاتش را چگونه نشان می دهد.
"فکر شیر خوردن از سینه زنی غریبه معذبش می کرد هنوز نمی دانست که آیا برای این که زنی از سینه به بچه ای شیر بدهد حتما باید خودش او را به دنیا آورده باشد یا این که این جور مواقع دکترها قرص به زن می دهند که سینه شان پر از شیر شود ص36"
شاید برای همین است که به نظر می آید تاملات نویسنده و شخصیت با هم قاطی شده است. داستان همانند خیلی از داستان های گارگاهی از یک عدم تعادل شروع می شود و به یک تعادل ختم می گردد و همانند خیلی از داستانهای این مجموعه زیاده گویی(زیاد توضیح دادن) دارد و همه چیز را می خواهد برای خواننده بگوید. در این داستان هم با وجود مذکر بودن شخصیت اصلی اما رگه هایی از سیطره و تسلط زنانه نویسنده بر متن را می توان مشاهد نمود.
"یادش افتاد چطور همین ماه پیش پدرش برای خوش آمد خانمی که حساب دار شرکت بود به زور او را به جشن تولد پسر لوس و ننرش فرستاد بود و جلو جلو هم برای آقا مترجم جیبی خریده و داده بود دستش ص29"
"می دانست مادرش از این زن هیچ خوشش نمی آید و حسابی کفری می شود ...ص30"
داستان تصمیم با نظرگاهی سوم شخص (دانای کل محدود به ذهن) روایت شده، نظرگاهی که به ذهن شخصیت خود نزدیک و محدود است و با نشان دادن تاملات و تفکرات آن دغدغه ها و رنجهایش را می سازد و به تصویر در می آورد ...

" مثل همیشه"
داستان چهارم که بدون ذکر تاریخ نوشتن و بازنویسی آمده ،داستانی است با عنوان "مثل همیشه" . در این داستان هم ما باز با احوالات پسری(این بار جوان) روبرو می شویم که کارگر رستوران است و عاشق زنی شده که همیشه با مردی به آن رستوران می آید ولی او جرات و شجاعت بروز و بیان آن را ندارد ،زنی که راوی سعی می کند آن را پاک و نجیب ببیند اما او آ ن گونه نیست که او می خواهد و این تنها احساس راوی است که دوست دارد بنا به علاقه ش زن را آن گونه ببیند...
"برایم مهم نیست که این دفعه تازه وارد چه ریختی است چه قد و قواره ای دارد پیر است یا جوان یا هر جور دیگر ..ص40"
از نکاتی که این داستان سعی در برجسته نمودن آن دارد یکی تصویری است که جوان از زن برای خود می سازد و به آن دل می بندد ، عشق و علاقه و ساده گی مرد جوان است. دیگری ناتوانی جوان از بروز احساس و علاقه ش به زن است و این مطلب نقطه اوجش آن جاست که راوی در پایان داستان به زن می گوید که هم دانشگاهی هستند و این تمام آن چیزی می شود که نویسنده برای داستانش کنار گذاشته که پایان داستان بیاورد. در این داستان هم، نویسنده همه چیز را برای خواننده می گوید و هیچ جای خالی برای او نمی گذارد. واینکه عنصر گم شده در این داستان دیالوگ است و عنصر غالب توصیف!

" ماما عاشق لاک قرمز بود"
نگارش این داستان سال 84 است.داستان روایت زن جوان فال گیری است که فال گیری را از مادرش آموخته .او فال دختری را می گیرد که مانیکوریست است( مثل مادرش که مانیکوریست خانم های قدیمی بود ص50) دختر27،28 ساله ای که در فالش یک تابوت شکسته ص48 دیده می شود و ظاهرا تعبیرش مرگ او است.
"مایع غلیظ قرمز رنگی که روی سطح سرامیک سفید پیش می رود ص51"
این داستان که نظرگاهی اول شخص دارد برخلاف دیگر داستانها بیش از آن که درونی باشد دغدغه های بیرونی دارد اینکه آن دختر باید بمیرد ،اینکه هلن دوستش سالها به انتظار نامزدش می ماند و می ایستد اما او وقتی از اسارت برمی گردد عاشق کس دیگری می شود و او را فراموش می کند. اینکه پدرو همسرش همانند هم می روند و همه و همه داستان های غم انگیزی است که راوی به روایت آن می نشیند .قصه ها و غصه ها یی که تبدیل به سرنوشت و تقدیر شده اند برای زن ها...

" اسب"
داستان اسب هم از آن دست داستان هایی است که فاقد تاریخ نگارش است داستانی که زبان یکدستی ندارد و در بعضی قسمت ها افت می کند و اصلا به پس و پیش خود نمی آید. بطور مثال پاراگراف آغازین داستان را بگذارید کنار پاراگراف دوم همان صفحه یا نگاه بیندازید به پاراگراف آخر صفحه 54.
داستان قاب و قالب بدی ندارد اما انگار برای خود نویسنده هم معلوم نبوده چه هست و چه باید باشد! این داستان ماجرای زنی است که همسرش عاشق اسب است تا او! طبیعتا این امر اسباب نفرت زن را از اسب و همسرش فراهم می سازد، علی الخصوص آن که فرزندش نیز توسط اسب از دست رفته باشد. البته در این داستان اشاره گنگی هم به پریسا شده است که برخلاف زن، علاقه به اسب و سوارکاری دارد. داستان به روانکاوی ذهن زن می پردازد و در لابه لای آن چه اتفاق افتاده پرده از دل زدگی و تنفر زن بر می دارد. این داستان اگر کمی دقت و وقت بیشتری روی آن می شد داستان خوبی از کار در می‌آمد. شیوه روایت خوبی دارد و نظرگاه خوبی هم برای آن لحاظ شده است...

" شمش العماره"
این داستان تاریخ نگارشش آبان 85 است و از آن دست داستانهایی است که این سئوال را برای خواننده ایجاد می کند که خانم رهنما جز حس های نوستالژیک خود چه خواسته بگوید در این داستان و اصلا چه تعریفی از داستان دارد و داستان کوتاه چه معنایی برایش دارد!
داستان شمس العماره راوی اول شخصی دارد که گویی نوجوان است و چیزهایی از مادربزرگ و خانواده ش تعریف می کند، از املت مادر بزرگ، از هفت سین او، از پسر وسطی مادر بزرگ که سیاسی بوده و دستگیر شده،از عذراخانم شاباجی پیرترین دختر عموی پدر،از موشک باران تهران و عباس آقا که مدام هوار می زند که گیشا یا بازار را زدند...!

" داستان بزک"
بزک داستان بی تاریخی است (این که مدام به تاریخ اشاره می کنم به آن خاطر است که حتما برای نویسنده مهم بوده که زمان نوشته شدن و بازنویسی یا اصلاح داستان ها را آورده، حالا به هر دلیل چه برای توجیح و پوشش ضعف ها و توضیح حال و هواها و چه...) که برمحور خیانت می گذرد، راوی اول شخصی دارد، که حال و قالش را روایت می کند . او زن 45 ساله ای است( جالب است در اکثر داستان ها سن شخصیت ها هم آمده!) که هجده سال است بی فرزند زیسته، زنی که شوهرش یعنی استاد ماکان (چیزی شبیه همان استاد ماکان "چشم هایش" بزرگ علوی، آنجا هم استاد ماکان استاد نقاشی بود!) با یکی از شاگردانش که او تنها پاهای سفیدش را دیده روی هم ریخته و اسباب خیانت را فراهم ساخته.داستان روی زمانی متمرکز است که راوی قصد دیدن و ملاقات کردن سیما یعنی همان زن جوان که شاگرد استاد است را دارد. او در لابه لای آرایش کردن که در داستان برای نشان دادن اهمیت آن برای زن دقت بسیاری نموده است ماجرا را باز می گوید و قصه را پیش می برد. این داستان با یک بیانیه چند کلمه ای هم تمام می شود بیانه ای که به صورت یک وحی به دل راوی افتاده است !
"وقتی دارم کلید را در قفل می چرخانم چیزی به دلم می افتد که جرئتم رابیشتر از قبل می کند؛ بیشتر از آن که فرشاد را دوست داشته باشم عاشق خودم هستم.ص70"

در این داستان هم نویسنده دو زن را مقابل هم قرار می دهد، زنی که به آن خیانت می شود و زنی که اسباب و عامل خیانت می شود. کسی که شکست می خورد و کسی که شکست می دهد.
ین داستان زنانه که زبان و نثر ضعیفی هم دارد بعضا حکایت از کم کاری یزدانی خرم هم بعنوان ویراستار این مجموعه می دهد – که یا از شیطنت بوده یا از بی حوصله گی که دل نداده به کار! - اما از اینها که بگذریم داستان با دستمایه قرار دادن اتفاقات بیرونی توجه خواننده را به درون شخصیت سوق می دهد و به روانکاوی ذهنیت شخصیت داستان می پردازد و پرده از آلام او بر می دارد...
"اما اتفاقی که شب عید افتاد ورق را برگرداند و بعد از هجده سال زندگی مشترک فهمیدم که آنقدرها هم که تلقینم شده بود کم هوش و احمق نیستم...ص66...بیشتر از همه چیز این آزارم می داد که به نظرم همه آدم دست دومی می آیم که تاریخ مصرفش تمام شده؛آدمی که دیگری را بهش ترجیح داده اند ...ص67"

" زانتیای سیاه"
داستان زانتیای سیاه تاریخ ندارد تا قانون یکی در میان تاریخ دار بودن نیمه دوم کتاب رعایت شده باشد! این داستان که بر خلاف داستان های پیشین صورتی وهم گونه و هذیان وار دارد مانند خیلی از داستان های این مجموعه روایتی اول شخص دارد اما با این تفاوت که راویش زن نیست بلکه مردی است که زنش - فتانه – او را برای مشخص شدن شرایط و توافقات لازم جدایی! به آپارتمانی می برد. او آنجا خورد کردن ماشینی را تعریف می کند که اسباب بهم ریختگی تمرکز و اعصابش را بوجود می آورد – کاری شبیه کارهای زنش- . او راوی غیر قابل اعتمادی است و ما تمام اطلاعات داستان را از او می شنویم – به واسطه تنهایی و شاید بیماریش- " فرداش هم مادر زنگ زد و گفت "من نمی خواهم دخالت کنم، اما تو مطمئنی حالت خوبه؟..." - . فضایی که نویسنده برای خواننده می سازد وهم گونه است و می توان گفت او در ایجاد چنین فضایی موفق عمل کرده است. در این داستان ما از یک طرف با وسواس های بیمار گونه زن در خانه و رفتارش روبرو می شویم و از طرف دیگر همین وسواس در مورد ماشینی اتفاق می افتد که اسباب تداعی و ناراحتی مرد می شود تا آنجا که تصمیم به نابودی ماشین می گیرد چیزی که در مورد زندگی اش نیز در حال وقوع است . این داستان یکی از داستان های خوب این مجموعه است که نشان می هد خانم رهنما از پس داستانهای وهمی و سخت بهتر برآمده تا داستانهایی با روایت و موضوعی ساده!

" روبرو"
روبرو هم داستان بی تاریخی است که به روایت نویسنده خود یادگاری از یک کارگاه داستان دارد .این داستان که مانند داستان قبلی از فضای واقع گرا و خاطره گونه داستانهای این مجموعه فاصله گرفته است همانند" زانتیای سیاه "خواننده را روی مرز واقعیت و خیال معلق نگاه می دارد .داستانی که ایکاش همانند داستان قبلی اول شخص روایت می شد تا فاصله ذهنی راوی و مخاطب کمتر می گشت...این داستان شخصیت زنی را می سازد که دو وجه دارد ،دو صورت متفاوت، یکی زنی به نام نازنین که در خیال و خواب هویت می یابد و دیگری معصومه زنی که شخصیت عالم واقع زن است و صورت واقعی دارد. در شخصیت نازی او زنی آزاد است که همواره درون بلیز سبز همراه راننده نامریی است در قالب واقعی خود یعنی معصومه زنی است که کنار پودر لباسشویی"مشکین تاژ" یعنی یک زن خانه دار بشور و بساب !آن هم با دغدغه ها و ترسها و عادتهای یک زن سنتی.
"معصومه عادت کرده حتا یک تار مویش را هم نامحرم نبیند...ص78"..."
او گاهی به نازی و موهای خرمایی ش فکر می کند که یک طرفه روی شانه ش ریخته که هوای جاده شمال از پنجره ی بلیزر سبز زیر گردن و موهایش می خورد...ص79" و اسباب رضایت و لذتش را فراهم می سازد گاهی آن گونه دیگر بودن و اسباب حسرت و سئوالش...اگر کارگاهی بودن داستان را نادیده بگیریم انگار قسمت هایی از آن در ذهن نویسنده جا مانده است و اسباب مبهم بودن داستان شده طوری که تکلیف خواننده با این داستان معلوم نمی گردد و نمی یابد با نشانه های ناقص و اندکی که نویسنده به او داده چطور داستان را کامل کند. چیزهایی مانند خوابها، آزمایش، نوار VHS که درون شومینه می افتد، اینکه آقای طاهری (آمپول زنی که از سی سال سال پیش در خانواده ی پدریش رفت و آمد داردص79" چه نقش دارد و باید داشته باشد در قصه)و... اما روی هم رفته این رفت و برگشت های ذهنی زن، این تقابل و تعارض شخصیت ها... خوب از کار در آمده...

" چهارچهارشنبه و یک کلاه گیس"
آخرین داستان این مجموعه که تاریخ نگارشش بر می گردد به سال 85، داستانی که با یک مقدمه آغاز می شود و با چهار چهارشنبه به پایان می رسد. یعنی دز پنج بخش.چیزی متفاوت از دیگر داستانها. "چهار چهارشنبه ... " ثابت می کند که این مجموعه هر چه به پایان خود نزدیک می شود بهتر و قوی تر می گرد و این داستان هم یکی از داستانهای خوب این مجموعه – البته نسبت به داستانهای قبلی خود- به حساب می آید.
ماجرای این داستان پیرامون عاشق پیشگی یا شاید باز هم تنوع طلبی و شاید عشق مجدد! مرد خدمتکار یا نظافتچی ساختمانی است که حضور زنی او را دچار تحول و تغییر می نماید–تغییر ظاهر، مثل لباس پوشیدن و کلاه گیس و ...- و بعد این حس به واسطه تمام شدن رابطه – به دلیلی که در داستان نیامده - مجددا با همان سرو وضع سابق در محل کار یعنی ساختمان خانم رویایی (که روایت محدود به ذهن اوست) برمی گردد. این داستان هم به گونه ای در زمره داستان هایی قرار می گیرد که پیرامون تاثیرات عنصر خیانت و عشق آورده شده است .

شفا در میان ما نفس می کشد نوشته کیارنگ اعلایی

حسین فدوی — Tue, 17 May 2011 17:19:31 GMT

در میان آثاری که سال 88 توسط نشر هیلا به چاپ رسیده است می توان مجموعه هشت داستانی را یافت به نام "شفا در میان ما نفس می کشد" که نویسنده‌اش "کیارنگ اعلایی است، کسی که جدای از داستان نویسی فیلم و انیمیشن می سازد کار ترجمه می کند و عکاسی هنری، خلاصه از هر انگشتش هنر می بارد و کلی هنرمند است برای خودش! از آثار سینمایی او می توان به انیمیشن you که می گویند در چند جشنواره خارجی انتخاب شده و فیلم 35میلی متری "سرزمین جان" که در هفدهمین جشنواره فیلم فجر اکران شده اشاره نمود و از آثار چاپی ‌اش نیز می توان "باد در یک خیابان مستقیم" ،" طبیعت زنده چند بانو" و مجموعه داستان "پرسه در حوالی زندگی" و این مجموعه آخری یعنی "شفا در میان ما نفس می کشد " را نام برد. . .

"شفا در میان ما نفس می کشد" را می‌توان در زمره آثار دینی به حساب آورد. این مجموعه، داستان‌هایی دارد که بر اساس باورهای ایدئولوژیک و مذهبی نویسنده خود ساخته و پرداخته شده است. مجموعه‌ای که در عین مجموعه بودن و قصه‌ها و ماجراهای متفاوت داشتن؛ تماما حال و هوای یکسان برای خواننده خود می‌سازند. تا آن‌جا که می‌توان گفت تمام داستان زبان و لحن و فضای یکسانی دارند و از ریتم کندی هم برخوردارند.

به نظر می‌آید نویسنده قصد نداشته داستان‌هایی متنوع و متفاوت بگوید. بلکه خواسته آنها را به گونه‌ای به هم متصل و حتی شبیه نماید تا خواننده را به پیام و مضمون مورد نظرش برساند. برای همین شخصیت‌ها و رنج هایشان مدام در مکان و زمان و افراد مختلف در حال تکرار شدن است. به طور مثال پیرزن داستان "حول حولنا" همان‌قدر تنهاست که دختر شانزده ساله داستان "جوزک " یا زن داستان "آپارتمان" همانقدر منتظر است که زن داستان "واکسن ب،ث،ژ". به این معنی که تکرار شونده‌ها برای یکسان سازی و خروجی مدنظر نویسنده بسیارند.

در داستان اول پیرزن در پایان روایت با دیدن "چشم‌های مردانه‌ای که از آسمان به او دوخته شده بودند ص 16" حس خوبی می‌یابد و در ص 17 پا دردش را فراموش می‌کند و چنان راه می‌رود "که اگر سرباز _ نگهبان درب زندان _ به صدای پای پیرزن گوش می‌داد احساس می‌کرد یک دختر نه ساله است". یا در داستان دوم "جوزک"، دختر شانزده ساله یعنی ملیحه با همه تنهایی و غصه‌هایش که شبیه ده جوزک است (ص 20 )، دهی که تنها رها شده، وقتی به پایان ماجرای قصه‌اش می‌رسد با دیدن امامزاده که مثل یک تکه نور می ماند احساس سبکی و پناه داشتن می‌کند.

"باز توی تاریکی سرازیر شدند به سمت یک تکه نور که ته خیابان دراز بود و این بار امامزاده هلال ...ملیحه رفت جلو. احساس سبکی کرد. احساس کرد این شهر پر از پناه است. پر از تکه های امن. دل دردش را از یاد برد ص 26.

... این دل دردش را از یاد می برد، آن پادردش را و آن یکی ... خلاصه همین طور همه عاقبت به خیر می‌شوند تا نویسنده به خواسته‌اش برسد. ایکاش در عالم واقع نیز اینگونه بود و کیارنگ علایی می‌توانست همه را اینطور عاقبت به خیر کند. یا به قول خودش به شهودی درونی برساند!

از عناصر تکرار شونده این مجموعه می‌توان به عنصر غالب "زن" اشاره نمود. زنی که در تمام داستان‌ها حضور و وجود دارد و بهانه روایت تمامی داستان‌ها به حساب می‌آید. زنانی که یا تنها هستند یا در انتظار یا شما بخوانید زینب بلاکش! مهم نیست سن و سالشان چقدر باشد. می‌تواند پیرزن باشد در داستان حول حولنا، می تواند ملیحه دختر شانزده ساله باشد که قرار است به مردی غریبه و بیگانه از جایی دیگر داده شود یا می تواند زنی باشد در داستان "کاشی‌های زرد" که دو شکم زاییده است (ص27) یا مانند داستان "آپارتمان"، یک شکم بچه آورده باشد و اسم بچه‌اش نیلوفر باشد (زنی که همسرش در فکر لایه اوزن است و از لایه‌های حسی‌ او بی خبر ...) اگر یک داستان هم باشد که قرار است حول محوری غیر از زن بگردد باز پای مادر، که او هم زن است به میان می‌آید و می‌شود باز دغدغه‌ی روایت!

روایت که حول محور زن بگردد و نویسنده هم که مرد باشد با دغدغه‌های دینی! زن می‌شود موجود بیچاره و فراموش شده و همیشه منتظری که باید "ملحفه نداشتن تختخواب دغدغه‌ی آزارش (ص32)" گردد _ در داستان "کاشی‌های زرد" _ یا عوض نکردن ملحفه‌ها (ص58) _ در داستان "واکسن ب ث ژ"_ مشغله ذهنش! یا که موجودی بشود در حال انتظار که یا منتظر فرزند است، یا همسر! پیرزن که باشد منتظر فرزند می‌شود

_ داستان حول حولنا و شفا با اندامی خیس _ جوان‌تر که باشد منتظر همسر می‌شود- داستان‌های "کاشی‌های زرد"، "آپارتمان" – کم سال تر که باشد می‌شود ملیحه _ داستان "جوزک" که انتظار شوهری را می‌کشد که نمی‌شناسد _ !

خلاصه باید گفت در این مجموعه نویسنده سعی کرده برای شخصیت زن داستان هایش "تنهایی باشکوه" به وجود آورد (به نقل از خود نویسنده می‌گویم) و آنها را به طرفه العینی هم در پایان ماجرا به "پیروزی درونی " برساند! باز هم از قول نویسنده می گویم- تا همه چی به اتکا باورهای معنوی نویسنده به خوبی و خوشی تمام شود و خواننده یادش بماند چیزهایی هست که در جهان قضا و قدری مان! می تواند نقاط اتکا باشد و ایجاد آرامش نماید.

اگر بخواهیم با نگاه تودوروفی!! هم به "شفا در میان ما نفس می کشد" نگاه کنیم می توانیم بگوییم:

1: در تمام داستا‌ن‌ها مادر وجود دارد.

2: در تمام داستان‌ها مادر منتظر است.

3: در تمام داستان‌ها زن وجود دارد.

4: در تمام داستان‌ها زن موجود خوب و دلسوز و پرمسئولیت است.

5: درتمام داستان‌ها این زن خوب، چشم به راه است. (عنصر انتظار در تمام داستان‌ها غالب است.)

6: داستان‌ها از یک وضعیت و موقعیت ناخوشایند و پردرد و انتظار به یک وضعیت رضایت بخش و پرآرامش می‌رسند- شما بخوانید شهود درونی به قول نویسنده.-

7: شخصیت داستان‌ها از تاریکی به روشنایی در حرکت و تحول‌ است.

8: تمام زن‌های این مجموعه قابل ترحم‌اند.

9: تقدیر، عنصر ثابت تمام داستان‌ها محسوب می‌شود.

10: نویسنده، اکثر شخصیت‌های خود و گرفتاری‌های‌شان را از جامعه شهری برگزیده است.

11: تمام داستان‌ها از لحن و نگاه ثابتی برخوردارند.

...بگذریم...

مجموعه داستان "شفا در میان ما نفس می‌کشد" زبان شاعرانه‌ای دارد. زبانی که علاوه بر حسی و گاه استعاره‌ای بودن، تصویری نیز هست. زبانی که با حال و هوای داستان همخوانی داشته و تاثیری حسی بر خواننده خود می‌گذارد.

"شفا در میان ما نفس می‌کشد" را بخوانید. مجموعه‌ای است که خواندن داستان‌هایش می‌تواند آدم ناامید و بریده و به انتها رسیده را امیدوار کند و بارقه نور را به دلش بتاباند. خارج از تمام ایرادهای بنی اسرائیلی اثری است که زبان خوب و قابل دفاعی دارد.به خواندش می ارزد و ...

آن جا که برف ها آب نمی شوند نوشته کامران محمدی

حسین فدوی — Tue, 25 Jan 2011 20:00:21 GMT

آن جا که برف‌ها آب نمی شوند " اثری است که ظاهرا در حوزه ادبیات دفاع مقدس قرار می‌گیرد (جنگ بستر و عامل رخدادهای اصلی داستان است و به لحاظ محتوایی هم شخصیت‌ها تحت تاثیر آن قرار دارند) اما این رمان چیزی فراتر از موضوع جنگ و گفتن قصه‌ای جدای از آن را دارد. هر چند تاثیر جنگ بر افراد این رمان پر‌رنگ و برجسته به نظر می‌آید ولی در کل رمان اساس و محور دیگری دارد و محتوایش حول مفاهیم و موضوعات دیگری می‌گرد. مفاهیم و موضوعاتی چون دوست داشتن، عشق، خیانت، نفرت، ترس، از دست دادن هویت ، فراموش شدگی... این است که نمی‌توان گفت کامران محمدی در این اثر صرفا خواسته باشد به زشتی جنگ و پیامدهای پس از آن اشاره کند ...

نگاه و نقدی کارگاهی به رمان

"‌آن جا که برف ها آب نمی‌شوند" نوشته "‌کامران محمدی"

کامران محمدی را عده‌ای به واسطه کار در روزنامه همشهری (دبیر سرویس ادبی) و عده‌ای به واسطه چاپ چند اثر از جمله مجموعه داستان " قصه های پریوار و داستانهای واقعی " و " خدا اشتباه نمی کند "، و عده‌ای هم به واسطه نقدهایش در جلسات ادبی می شناسند . او فوق لیسانس روانشناسی است و متولد 1350.

" آ‌ن جا که برف ها آب نمی شوند " آخرین کتاب منتشر شده او است که زمستان 88 توسط نشر چشمه به چاپ رسیده. کتابی که زود مورد توجه و علاقه مخاطبین ادبیات داستانی قرار گرفت و اسباب چاپ دوم آن فراهم شد…

‌" آن جا که برف‌ها آب نمی شوند " اثری است که ظاهرا در حوزه ادبیات دفاع مقدس قرار می‌گیرد (جنگ بستر و عامل رخدادهای اصلی داستان است و به لحاظ محتوایی هم شخصیت‌ها تحت تاثیر آن قرار دارند) اما این رمان چیزی فراتر از موضوع جنگ و گفتن قصه‌ای جدای از آن را دارد. هر چند تاثیر جنگ بر افراد این رمان پر‌رنگ و برجسته به نظر می‌آید ولی در کل رمان اساس و محور دیگری دارد و محتوایش حول مفاهیم و موضوعات دیگری می‌گرد. مفاهیم و موضوعاتی چون دوست داشتن، عشق، خیانت، نفرت، ترس، از دست دادن هویت ، فراموش شدگی... این است که نمی‌توان گفت کامران محمدی در این اثر صرفا خواسته باشد به زشتی جنگ و پیامدهای پس از آن اشاره کند چرا که ذهنیات و درونیات آدمها، مشکلات و بحران‌ها ی روحی و روانی آنان پیش از آن که حاصل جنگ باشد محصول ساختار اجتماعی، انسانی و معادلات درونی آنهاست که جدای از جنگ می‌توانست به واسطه وقایع و اتفاقات دیگر رخ بدهد. به طور مثال اگر بمباران شیمیایی سردشت را که عامل و دستمایه اتفاقات بعدی اشخاص داستانی است حذف نمائیم و به جای آن عوامل دیگری جایگزین نمائیم. (حوادثی چون سیل یا زلزله...) به کلیت ماجرا و رمان لطمه ای وارد نمی شود. فرض نمایید ریبوار به جای شنیدن صدای هواپیما و گریختن از انبار و رها کردن نرگس که مسائل بعدی را برایش رقم می‌زند به دلیل زمین لرزه می‌گریخت و جان خود را حفظ می‌نمود و این عامل ناراحتیش می‌شد یا اگر ابراهیم در یک حادثه رانندگی که خود مقصر آن بود برادرش رسول را از دست می‌داد و دچار اختلالات روانی می‌شد ساختار داستان و مضامین درونی آن تعییری نمی‌یافت برای همین می‌توان گفت رمان " آن جا که برف ها آب نمی شوند " پیش از آنکه دغدغه روایت جنگ را داشته و خواسته باشد ادبیات جنگی شود، رمانی است روانشناختی که امکان مطالعه روی رفتارها و کشمکش های درونی و ناخودآگاه آدمها را می‌دهد و اسباب تحلیل های روانشناسی و منش شناسی آنها را فراهم می‌سازد و این جدای از پتانسیل جامعه شناختی این اثر است که به لحاظ محتوایی می‌توان نگاه و نقد جامعه شناختیش نمود و تعاملات فرهنکی و اجتماعی آدمهای آن را مورد مطالعه و بررسی قرار داد. آدمهایی با مشاغل متفاوت، فرهنگ‌ها، باورها و رفتارهای مختلف(باورهای سیاسی آقا، عرف ستیزی حورا، دینی روژیار و ...) که همه اینها از ظرافتها و ظرفیت‌های این رمان است.

در این رمان با قصه‌ای روبرو هستیم که خواننده با پشت سر گذاشتن صفحات کتاب همانند یک پازل آن را کامل می‌کند(داستان دارای سه فصل و بیست بخش است در 101 صفحه) به این صورت که ابتدا بواسطه صحنه‌ها شخصیت‌هایی معرفی شده و با جلو رفتن داستان روابط و ماجرای آنها روشن می‌گردد این امر هم اسباب تعلیق ایجاد می‌نماید و هم به واسطه کشف و آگاهی و برملا شدن راز و رمزها لذت کشف را برای خواننده بوجود می‌آورد.

ماجرا هم این است که دانشجویی به نام حورا در یک روز برفی سوار خودروی مردی به نام رسول می شود(که البته در انتها متوجه می‌شویم این مرد بیماری است دو شخصیته که هویت اصلی‌اش ابراهیم است ) و این آغازی می‌شود برای آشنایی و دوستیش با آن مرد( بخش یک فصل اول). بعد در یک گشت خارج از شهر تصادف کرده و روانه بیمارستان می‌شوند که در آنجا گره‌هایی گشوده می‌شود مثل بیمار بودن ابراهیم... البته این ماجرای آغازین رمان است و قصه‌های دیگر مانند دانه های تسبح به این نخ وصل شده اند مثل داستان ریبوار که از فریبا مادر حورا خوشش می‌آید و خاطره‌ای تلخ از زنی دیگر به نام نرگس دارد. کسی که دوستش داشته اما با حمله هواپیمای عراقی و بمباران شیمیایی او را داخل انبار رها می‌کند. فراری که هرچند ناخواسته صورت گرفته و اسباب نجاتش را فراهم ساخته اما به قیمت بیماریش (شیمیایی شدن) و یک عمر عذاب روحیش انجامیده ... و دیگر قصه‌هایی که به گونه‌ای به دور این نخ تنیده‌اند، قصه شخصیت‌هایی همچون فریبا، روژیار، نرگس و آژین ... .

روژیار خواهر ریبوار است که در می‌یابد رابطه‌اش با ابراهیم (همسرش) به سردی انجامیده . او در تلاش است که این رابطه سست را با آشپزی، به خود رسیدن، توجه به همسر و ... بازسازی نماید. او کسی است که " در ده سالگی باید نقش مادر خواهرش را بازی می‌کرد ص57 " کسی که اعضای خانواده را خود دفن نموده - البته با کمک ابراهیم که بعدا همسرش می‌شود- او تنها کسی است که از راز ریبوار با اطلاع است - رابطه او با نرگس زن همسایه- رازی که سالها آن را به خاطر برادرش پنهان کرده...

فریبا همکار روژیار و مادر حورا، زنی که به شکلی می‌توانست تصویر دیگری از آینده روژیار باشد اگر در انتها نگاه روژیار به ابراهیم به واسطه بیماریش تغییر نمی‌کرد (ص91) او از کسی که دوستش داشته ( شاعری به نام میکاییل) جدا شده و با دخترش تنها زندگی می‌کند. زنی که به واسطه شباهتش به نرگس مورد توجه و علاقه ریبوار قرار می‌گیرد. (ص 46). ولی اینها هم همه قصه ها و شخصیت‌های این رمان محسوب نمی‌شوند و خرده داستانهای دیگری هم به بصورت یادآوری و خاطره روایت می‌شوند و اسباب کامل نمودن پازل وقایع زندگی شخصیت های اصلی رمان را فراهم ساخته و عشق ها و نفرت‌های آدمهایش را برای خواننده نمایان می‌سازند.

اما به لحاظ موضوعی و مضمونی تاثیر گذاری وقایع گذشته در حال و آن (اکنون) افراد یکی از مواردی است که داستان قصد گفتنش را دارد .چیزی که دیگر عناصر را در سیطره و نفوذ خود قرار می‌دهد. "انسان اسیر خاطراتش است حتی اکر با تمام توان فراموش کند ص 39 ".

این که آدمها خاطر بازند یا اسیر آن (ص56 ) چیزی است که به نظر می‌آید دغدغه اصلی نویسنده و اثر باشد و کلیت کار نیز این را نشان می‌دهد. ابراهیم به واسطه گذشته و خاطرات ده سال گذشته خود است که این‌گونه بیمار و دو شخصیتی شده است." ابراهیم همیشه می‌گفت انسان اسیر خاطراتشه. می‌گفت خیلی از رفتارای ادم تحت تاثیر خاطراتشه... ص 97"

روژیار همانند دیگران سعی در فراموشی عمدی گذشته و خاطرات آن می‌کند. چیزی که نمی‌خواهد به آن فکر کند و لحظات سخت و دشوار و آزار دهنده را دیگر بار مرور نماید."در این ده سال نخواسته بود ریبوار را دوباره یاد خاطراتش بیندازد. این قانون نانوشته‌ی همه بود. هر سه می‌دانستند هیچ کدامشان روزی بدون یادآوری خاطرات آن روزها پشت سر نمی‌گذارند، اما هیچ کس حرفی نمی‌زد. تلاش جمعی برای فراموشی...ص65 ". ریبوار خاطرات گذشته و عملی که در گذشته انجام داده است را می‌خواهد فراموش نماید که نه تنها نمی‌تواند بلکه اسباب رنج و عذابش را نیز فراهم ساخته "اما روژیار برای اولین بار ذهنش را در هوا شکار کرده بود و به انبار برده بود و چیزی را که نمی‌خواست ببیند، نشانش داده بود...ص68 " . اینکه چرا گریخته و چرا کسی را که دوستش داشته تنها رها ساخته . فریبا نیز اسیر خاطرات است. او نیز از عاشقی ها و خاطراتش با میکاییل نمی‌تواند بگریزد. چیزی که در او نفرت ساخته و اسباب انتقام را در پایان داستان بوجود آورده "میکاییل هنوز هم در جایی از زندگی‌اش زندگی می‌کرد، نفس می‌کشید و گاهی ناگهان بیرون می‌پرید و برایش شعر می‌خواند. هنوز از انزجار گزنده‌ای که همرام نام او به سراغش می‌آمد ، ضربان قلبش بیشتر می‌شد و دست‌هایش می‌لرزیدند. میکاییل و تمام مردهای دیگری که کوچکی‌شان را بیش از هر زمان دیگری می‌توان در رخت خواب دریافت ص100... میل نهانیش برای انتقام ، با سال ها تحقیر مردهایی که انگار تکثیر بی پایان میکاییل بودند، هنوز با قدرت هجده سال پیش وجود داشت... ص101 ".

در گذشته ماندن و با خاطرات زیستن و حک شدن اتفاقات در روح و روان آدمها چیزی است که رمان به خوبی از پس از ساختن و نشان دادنش بر آمده و می‌تواند خواننده خود را با شخصیت‌های خود همراه و همدرد سازد.

مورد دیگری که در این حوزه می‌توان به آن اشاره کرد و ادعای برجسته بودنش را نمود شبیه سازی و جایگزینی آدمها از اشخاص مورد علاقه و نفرتشان است. چیزی که باز هم بی‌ارتباط با خاطره و گذشته آدمها نیست.

ابراهیم وقتی در قالب رسول است حورا را به جای ستاره می‌گیرد . ریبوار فریبا را به واسطه شباهت و زیبایش به نرگس از او خوشش می‌آید و او را جای آن می‌خواهد " روژیار بی‌مقدمه و ناگهان گفت: حالا ریبوار از تو خوشش اومده... و سپس ادامه داد: فکر می‌کنم تو اونو یاد نرگس انداختی. حالا که درست نگات می‌کنم می‌بینم بی‌شباهت هم نیستی البته ص46 " . فریبا ریبوار را به جای مردش میکاییل می‌بیند ص 50 و حس انتقام در او زنده می‌گردد، کسی که به او خیانت کرده (ص45) و مورد نفرتش قرار گرفته و در پایان داستان می‌بینیم که به اتاقش و به سراغش می‌رود.

واما خیانت. بد نیست اشاره شود که خیانت هم یکی دیگر از مفاهیمی است که در این رمان می‌توان ردپایش را دید. خیانتی که توسط مردان صورت می‌گیرد. گاه خواسته و گاه ناخواسته. ابراهیم از روی بیماری به روژیار خیانت می‌کند و درست همان زمانی که همسرش در سرما زیر برف مانده و معطل تاکسی است (ص16) او دختری را سوار و با او اوقات می‌گذراند (ص 10).

میکائیل مرد دیگری است که به همسرش یعنی فریبا خیانت نموده. او که شاعر است و در آغاز شور عشق دارد، فریبا را رها می‌کند و او را با دخترش تنها می‌گذارد (ص 45).

ریبوار هم مردی است که در این رمان مورد سرزنش است. عملش همانند میکائیل و ابراهیم نیست اما به گونه‌ای زشتی آن را دارد و از منظر فریبا خیانت محسوب می‌شود و در خور انتقام. چرا که او هم در بزنگاه و وقتش نرگس را تنها می‌گذارد و جان خود را به در می‌برد "میکایل هم مثل ریبوار درست در شرایطی که بیش از همیشه به او نیاز داشت رهایش کرده بود. چقدر نرگس را به خود نزدیک حس می‌کرد. میکاییل را می‌دید که روی تخت دراز کشیده و در انتظار مرگ است...(ص101) " .

اما در مورد شکل و شیوه روایت در این اثر باید گفت داستان که چکیده‌ای از رخداد‌های برساخته و بازسازی شده از واقعیت است و روایتی واقع‌گرا دارد به شیوه راوی دانای کل محدود و معطوف به ذهن اشخاص است و این امکان را دارد که ذهن خوانی و ذهن گویی نماید و تاملات و منویات آنان را باز گو نماید و پرده از افکار و اسرار افراد بردارد و به دید و رویت خواننده درآورد. شیوه‌ای که نه تنها محدودیت‌های راوی اول شخص را ندارد(اما مثل آن اسباب نزدیکی خواننده و شخصیت‌ها را فراهم می ‌ند.) بلکه از خاطر و ذهن و شخصیت‌ها عبور می‌کند و مدام می‌تواند از این ذهن به ان ذهن شود و خواننده را در اکنون شخصیت‌ها قرار دهد و آن چه را که از پندار و تصورشان می‌گذرد پرده بردارد.

شیوه روایت به این صورت است که در بخش یک و فصل اول راوی تنها معطوف به یک ذهن است. یعنی روایت روی یک شخصیت (حورا) متمرکز است و برای پیشبرد قصه و نشان دادن کنش‌ها و کشمکش‌های او با او حرکت می کند. لذا حورا هسته مرکزی یا کانون روایت را تشکیل می‌دهد و خواننده از دید او به رسول و داستان می‌نگرد و داستان روایت می‌شود. به همین دلیل افکار و انگیزه‌ها و احساسات و بطور کلی ذهنیت رسول بیان نمی‌شود بلکه رفتار و گفتار آن نشان داده می‌شود( البته این به معنای نفی درون نگری ذهن و شخصیت او نیست. " چشم‌های مرد این بار روی او مکث کردند. حورا فکر کرد چقدر وقتی ادم تنهاست نگاه مردها سنگین ترند همیشه وقتی با بچه های دانشکده بودند نگاه راننده هیچ معنایی نداشت. شاید هم او اصلا به نگاهای معنا دار توجه نکرده است...ص10 ".

در این بخش و به واسطه این نظرگاه حورا به نام آورده می‌شود و ابراهیم یا رسول "مرد" گفته می‌شود.تا آنجا که اسمش را می‌گوید؛

"گفت اسمم رسوله و بیست و شیش سالمه ص13 " از آن به بعد که نام برای حورا معلوم می‌گردد راوی مرد را "رسول (نه ابراهیم یا دوباره مرد )" می‌آورد.

"‌رسول لبخند زد و اتومبیل را کنار خیابان نگه داشت ص13 ".

در بخش دوم همان فصل، دیگر روایت از این قانون و این چارچوب پیروی نمی‌کند. یعنی نه تنها معطوف به ذهن یک شخصیت نیست بلکه محدود به یک صحنه هم نمی‌ماند. در این بخش روایت ابتدا روی شخصیت ریبوار متمرکز است و او هسته مرکزی و کانون روایت است اما در صفحه 17همان بخش کانون روایت تغییر می‌یابد و از ریبوار به رسول(ابراهیم) می‌چرخد و با یک تکنیک سینمایی صحنه تغییر می‌یابد.

‌" ریبوار برای لحظه ای چهره ی آشنایی را در جلو آینه دید...با احتیاط و به نرمی به آینه نگاه کرد. چشم و ابروهای نازک زن لبخند زدند.

حالا رسول به چشم‌های حورا نگاه می‌کرد که نمی‌دانست با نگاهش چه کند. مثل خرگوش ترسیده‌ای بر صندلی عقب کز کرده بود و به این طرف و ان طرف نگاه می‌کرد،...به روبرو خیره شد و فرمان زا محکم فشرد. ریبوار به روبرو خیره شد و فرمان را محکم فشرد. کف دستهایش دوباره عرق کرده بود...ص17 "

روشی که در این کتاب شیوه‌ای می‌شود برای روایت .

‌" فریبا در یخچال را نیمه باز رها کرد و برگشت.

حورا قاشق و چنگال را در دو طرف صورتش در هوا نگه داشت.

فریبا در یخچال را بست و پارچ را روی نیم دیوار گذاشت.

- منظورت اینه که بازم سوار ماشین غریبه شدی؟

- نه بابا غریبه نیست به قول آقا گرگه شنل قرمزی با هم حرف زدیم، کیک خوردیم، دوست شدیم.‌ غریبه کدومه؟ و شروع کرد به خوردن. درست مثل روژیار که حالا بدون اینکه به ابراهیم نگاه کند به تغییر رفتار عجیب او فکر می‌کرد و این که ...

- فریبا گفت :‌ این احمقانه اس که من مثل کلاس،مدام به تو مثل... ص22 "

البته این تکنیک و این شیوه در بخشهای انتهایی کم کم کمرنگ شده تا آنجا که در فصل پایانی دیگر استفاده نمی‌شود و در حد همان دانای کل محدود و معطوف به ذهن افراد باقی می‌ماند، آن هم به گونه‌ای که روایت در هر بخش روی یک نفر متمرکز می‌ماند.

و اما شخصیت و طبقه بندی آنها ؛

جدای از تقسیم بندی "فورستر" که پیرامون اشخاص داستان می‌نماید و آنها را به ساده و جامع تقسیم می‌سازد، یا تقسیم بندی‌هایی که در تئوریها پیرامون شخصیت‌ها وجود دارد، باید گفت در این رمان با دو نوع شخصیت روبرو هستیم یعنی به لحاظ جایگاه و کارکردشان در قصه دو نوع شخصیت داریم . یکی شخصیت‌های اصلی و محوری که سرآمد آنها روژیار است (هر چند به ظاهر باید ابراهیم باشد که دو نقش را ایفا می‌کند و بهانه روایت و کنش هاست یعنی با وجودی که بحث دو شخصیتی بودن ابراهیم به عنوان کنش و اتفاق اصلی مطرح است اما شخصیت و قصه او توسط روژیار است که پرداخته و ساخته می‌شود و در غصه‌ها و قصه‌های او است که حیات پیدا می‌کند و برای خواننده نقش می‌یابد) که بیشترین حضور و حجم را در داستان دارد و در مرکز شخصیت‌ها و داستان قرار می‌گیرد. (مثلا ریبوار برادر اوست. ابراهیم همسرش. فریبا همکار و دوست او. او خانواده‌اش را دفن نموده. او است که نگران بیماری ریبوار و تنهایی و دیوانگی ننه است.او در ده سالگی مادر خواهرش بوده. روژیار است که راز ریبوار و ماجرای نرگس را می‌داند...).

ریبوار و فریبا هم از دیگر شخصیت‌های اصلی رمان محسوب می‌شوند. شخصیت‌های دیگر فرعی محسوب می‌شوند که سایه‌ای از آنها و قصه کوتاهی از زندگی‌شان در این رمان وجود دارد و حضوری مکمل و با واسطه دارند و جهت ایفای نقش شخصیت‌های اصلی آورده می‌شوند و قصه و ماجرای آنها را پررنگ می‌کنند شخصیت‌هایی مثل نرگس، حورا، رسول، آقا....که قصه آنها خرده روایت‌هایی می‌شوند در جهت ساختن و پرداختن قصه‌ها و غصه‌های شخصیت‌های اصلی.

فرض کنید در مورد نرگس و پسر کوچکش مریوان بیشتر آورده می‌شد ، آیا تاثیر و نقشی بیش از این می‌توانست در داستان بگذارد؟ یا مثلا حورا. حورا همان اندازه نقش دارد که جایگزین ستاره شود برای ابراهیم (رسول) و صحنه پایانی را که تصادف است بسازد یا آژین ...

شخصیت ها

حورا؛ دانشجوی روانشناسی دانشگاه آزاد، دختر پرانرژی و پر نشاط و شوخ و شنگی است که بارها به همراه دوستانش تاکسی مرسی سوار شده‌است و هنگام برخورد با ابراهیم (رسول) تنها این کار را می‌کند که منجر به آشنایی و دوستی‌اش و در پایان تصادف و مجروح شدنش با ابراهیم (رسول) می‌گردد.

ابراهیم؛ همسر روژیار، اهل ارومیه، کسی که به واسطه علاقه به برادرش رسول دچار بیماری شده و خود را او فرض می نماید و هنگام آشنایی با حورا هویت رسول را دارد. ابراهیم با روژیار در سردشت هنگام جمع آوری و دفن اجساد خانواده آشنا شده و این آشنایی آغاز زندگی با او را رقم می‌زند. ابراهیم برخلاف رسول دارای ریش و سبیل است...

رسول برادر کوچک ابراهیم است و دانشجوی فلسفه او قصه ای در رمان ندارد و تنها نقش یک شهید را در داستان بازی می‌کند. روزی که ابراهیم روژیار را می‌بیند جسدش بر دوش برادر بوده، نامزد یا دوستی دارد به نام ستاره،که دانشجوی روانشناسی است .همان که ابراهیم حورا را به جایش می‌گیرد...

ریبوار ؛ جوان تنها و بیماری است که در بمباران شیمیایی سردشت جان به در می‌برد اما چون آلوده شده است روز به روز حالش بدتر می‌شود تا آنجا که به مواد مخدر پناه می‌برد(یعنی برده). رازی دارد که گمان می‌برد کسی از آن با خبر نیست اما متوجه می‌شود خواهرش روژیار از آن آگاه بوده .او با زنی به نام نرگس رابطه داشته که هنگام بمباران او رها می‌کند و جان خود را به در می‌برد. او مسافر کش است و به واسطه بیماریش ازدواج نکرده...

روژیار؛ خواهر ریبوار و همسر ابراهیم.معلم ...

فریبا؛ دوست و همکار روژیار و مادر حورا. او از مردی که عاشقش بوده خیانت می ‌بیند. نفرت مردان را در دل دارد ریبوار را که از او خوشش آمده ...

و اما عنصر زمان؛

در این اثر همانطور که گفته شد زمان عنصر تاثیر گذاری است و مانند هر رمانی ما با دو زمان بیرونی (کرونولوژیک) و زمان درونی یا روانی روبرو هستیم. بمباران شیمیایی سردشت و ماجرای کشته شدن اعضای خانواده روژیار مبدا بیرونی و تاریخی دارند، طول روایت یا همان سه روز وقوع اتفاقات زمانی بیرونی محسوب می‌شود زمان بیرونی در بازسازی واقعیت نقش مهمی دارد.... اما وقتی شخصیت‌ها در ذهن شان به آن رجوع می‌نمایند و به مرور خاطرات می‌پردازند ماهیتی غیر تاریخی و بیرونی یافته و صورت و شکلی روانی می‌یابد.در این رمان زمان کارکرد زیادی دارد و خیلی از عناصر و وقایع به آن بستگی دارد مثل زمان اوج بیماری که نویسنده اواخر کتاب مدام به آن اشاره می‌کند و ده سال را تکرار می‌نماید ( زمانی است کرونولوژیک که نویسنده برای ساختن بیماری ابراهیم به آن نیاز دارد)

البته اینکه چرا داستان باید در سه روز رخ بدهد (نه بیشتر و یا کمتر) و روی آن به واسطه فصل‌ها تاکید شده باشد را در داستان پاسخ نمی‌دهد درست مثل عنواین فصل‌ها! اینکه اسم ها چه کمکی به خواننده و اثر می‌نمایند جز اینکه او را به قضاوت و پیش داوری بکشاند؟

جدا از بحث سه روز که برای من نیز اهمیتش معلوم نیست عنصر زمان و مخصوصا زمان روانی و درونی یکی از عناصر مهم و قابل توجه در پیشرد قصه است. زمانی که خصلت ذهنی دارد. شامل موقعیت حال، خاطرات گذشته می شود، زمانی که عامل ضبط رخدادهای پشت سر نهاده آدمی است در ضمیر ناخودآگاه او. زمانی که بستر روایت رخدادهای ذهنی است. روایتی که به واسطه آن لایه های مختلف ذهن را آشکار می نماید و پنهانی‌ترین زوایای درون آدمها را به توصیف در می آورد. مثل آنچه در ذهن روژیار یا ریبوار یا فریبا آورده می شود. این زمان بیشتر در آثاری که روایت درونی دارند و بر پایه ذهنیت بنا شده‌اند و اثری روانشناختی‌اند به چشم می‌خورد...

در پایان هم می‌توان گفت "آنجا که برفها آب نمی شوند" با توجه به زبان ساده‌اش اثری است خوش خوان که از امتیاز قصه‌گویی برخوردار است و می‌تواند اسباب لذت و سرگرمی خواننده خود را در کنار مسائل قابل تعمقش فراهم سازد.

علائم حیاتی یک زن نوشته فرزانه کرم پور، لادن نیکنام و مهناز رونقی

حسین فدوی — Mon, 10 Jan 2011 20:45:37 GMT

وقتی نویسنده، بودن اش را با نوشتن ثابت می کند...می توان گفت رمان "علائم حیاتی یک زن" علامت های حیاتی سه زن، سه نویسنده یا سه زن نویسنده است... رمان" علائم حیاتی یک زن" از آن "دست" آثاری است که می توان با اطمینان گفت که "دست" ندارد! تا بشود گفت از آن دست آثار. درست همان طور که نیاز ندارد خوانده شود تا گفته شود "متفاوت" است. یعنی لازم نیست آن را بخوانی و بعد بگویی فرق می کند با آثار دیگر . خواندنش هم نیاز به تبلیغ و تشویق ندارد. کافی است آدم نگاهش به جلد کتاب بیافتد و نام سه نویسنده را پای آن ببیند. . .

علائم حیاتی سه زن!

وقتی نویسنده، بودن اش را با نوشتن ثابت می کند...می توان گفت رمان "علائم حیاتی یک زن" علامت های حیاتی سه زن، سه نویسنده یا سه زن نویسنده است...

رمان" علائم حیاتی یک زن" از آن "دست" آثاری است که می توان با اطمینان گفت که "دست" ندارد! تا بشود گفت از آن دست آثار. درست همان طور که نیاز ندارد خوانده شود تا گفته شود "متفاوت" است. یعنی لازم نیست آن را بخوانی و بعد بگویی فرق می کند با آثار دیگر . خواندنش هم نیاز به تبلیغ و تشویق ندارد. کافی است آدم نگاهش به جلد کتاب بیافتد و نام سه نویسنده را پای آن ببیند. . . حافظه ام یاد نمی آورد چنین تجربه ای را. که یک رمان را چند نفر نوشته باشند. . . ایده اش تازه نیست. تجربه و اجرایش چرا. شاید خیلی ها فکرش را کرده و تصمیم اش را گرفته باشند. اما تا کنون کسی سراغ ندارد چنین تجربه و جسارتی را. جسارت و شهامتی که علاوه بر نویسندگان آن (که سه زن شناخته شده ی ادبیات داستانی اند) در ناشر این اثر هم وجود داشته است که کتاب را چاپ نموده.

" علائم حیاتی یک زن" رمانی است که فرزانه کرم پور، مهناز رونقی و لادن نیکنام نوشته اند و نشر ققنوس هم آن را در 503 صفحه و قیمت 9500 تومان به چاپ رسانده است. آن هم با تیراژ 2200 نسخه. نمی دانم سرانجام این اثر چیست اما پیش بینی ام آن است که به چاپ های بعدی برسد. البته اگر سرنوشت برخی آثار را نیابد و از گردونه چاپ مجدد حذف نشود. که انشا الله نمی شود و نباید هم بشود. چرا که سوابق ادبی این سه نویسنده به گونه ای نیست که در کارنامه شان کار توقیفی داشته باشند یا دغدغه هایشان توقیف ساز ! باشد( شما مسئله ساز بخوانید ...

نکته‌ای که خواندن این رمان را جذاب‌تر می‌نماید آن است که این سه نویسنده زبانهای متفاوتی دارند . زبان کرم پور متاثر از جنسیتش نیست و مردانه می زند. قصه هایش نیز اینگونه اند. سالها تجربه ی داستان نویسی پخته ترش نموده... نیکنام شاعر است و زبانش به طبع شاعرانه و حسی. جزئی نگر، دقیق و پر توصیف. آن هم از نوع استعاره ای... رونقی نیز با "صندلی لهستانی" اش شاید میانه این دو باشد. او نیز مانند نیکنام بیشتر دستی بر نقد دارد تا داستان. شاید همین تفاوتها و خصلتها این رمان را خواندنی تر و جذاب تر نماید. چیزی که از این کتاب انتظار میرود...

"علائم حیاتی یک زن" ظاهرا داستان سه زن است که در یک بیمارستان باهم کار می کنند . در سه بخش هم نوشته شده است. بخش اول یعنی " میترا" که فزرانه کرم پور نوشته در 22 فصل و 120 صفحه . بخش دوم " سروناز" است، نوشته لادن نیکنام در 11 فصل و 200 صفحه و بخش سوم و پایانی " ترلان" است نوشته "فریبا وفی" ببخشید نوشته مهناز رونقی در 10 فصل و 220 صفحه ... که ایکاش این بخش ها جدا از هم نبودند و همانند رمانهایی که چند راوی روایت جدا دارند از یک ماجرا یا چند روایته هستند، در هم و نامرتب می شدند تا لذت تفکیک و تشخیصشان به عهده خواننده قرار گیرد ... یعنی نیازی نبود این سه نویسنده اینگونه روایت های خود را تفکیک کنند و مانند سه کتاب به هم بچسبانند تا خواننده آسان طلب را شیرفهم نمایند که هر روایت نوشته کدام شخصیت و کدام نویسنده است... اینها را از باب معرفی آوردم اما نقدش بماند برای بعد.

به زودی نقد این اثر را در این وبلاگ بخوانید